მიხო მოსულიშვილი
ცათა ქალაქი,
ანუ
ზესკნელის ათთორმეტთა ეტლთა, შვიდთა მნათობთა, მირიად ვარსკვლავთა, შუასკნელის შვილთა და ქვესკნელის ძალთა გამო
(ზღაპარი)
ცა - ზე აღსახედი (1, 1 დაბად.) ცაი არს გარე შემცველი ყოელთა დაბადებულთა და შექმნილთა ნივთიერთა, ხოლო ცანი შეცულ არიან სასუფევლისაგან, სადა არს საყოფელი ანგელოზთა და წმიდათა, ხოლო მხოლოდ ღმერთი არს ყოელთა შემცველი და გარე შემოუწერელი. ცისასა რომელნიმე ოთხთა კავშირთაგან იტყვიან შემზადებასა; ხოლო რომელნიმე გარეშე ოთხთა კავშირთასა ქმნილსა შემოქმედისა მიერ. ქუეყანა არს მრგუალი და გარე შეცული ჰაერისაგან; ხოლო ჰაერი გარე შეცული ეთერისა მიერ; და ეთერი მთოარის ცისა მიერ, რომელსა სახელ ედების ჭირანო; და მერმე აფროდიტის ცა, რომელსა ეწოდების მელტარო; მერმე მზის ცა, რომელსა ეწოდების კოჭიმელი; მერმე არიას ცა, რომელსა ეწოდების ჭიმჭიმელი; მერმე დიას ცა, რომელსა ეწოდების კიმკიმელი; მერმე კრონოსის ცა, რომელსა ეწოდების არბასტრო; მერმე ვარსკულავთ ცა, რომელი აღმოსავლით დასავლად მიიქცევის; მერმე მეორე მძურელი ცა; და მერმე პირველი მძურელი ცა, რომელი ყოელთა ცათა აღმოსავლით დასავლად გარდააბრუნებს და მსგავს არს ბროლისა; ხოლო გარეგანი ცაი არს სამყარო, რომელი შეცულ არს სასუფევლისაგან.
სულხან-საბა ორბელიანი – “ლექსიკონი ქართული” (”სიტყვის კონა”, 1685 – 1716).
თხრობა პირველი
მარადთოვლიანი მწვერვალებიდან ამომავალი მზე სინათლეს ჰფენდა შავი ზღვის სანაპიროს ერთ შემაღლებულ კონცხზე გაშენებულ, ცხრა წრიულ ქუჩიან, ქვითკირის მაღალი გალავნითა და მასზე წამომართული ციურ ეტლთა სახელობის გოდოლებით შემოზღუდულ ცათა ქალაქს, სამყაროს გეოცენტრული აგებულების სახედ და ხატად რომ შეექმნათ დიდი ხნის წინათ.
ზღვა ხმაურობდა.
ჩხაოდნენ თოლიები.
წინაუკმოდ დაჰქროდნენ მერცხლები და ჟივილ-ჟრიამული გაჰქონდათ.
ეს ხმაური ბავშვების მხიარულ ბოჟირს აგონებდა უნიჭო ლექსთა და იგავთა გამომეტყველს, ქალაქის უმაღლესი ხელისუფლის, მოძღვართმოძღვრის მეხოტბეს, საზოგადო თანამდებობით ქორეპისკოპოსს, ჩუმად კი ოქროს კერპის თაყვანისმცემელ კონდრატეს, რომელიც დილაადრიან გაეღვიძებინა ცოლს, ქალბატონ ფოტინე კიკიმორს და უძილობისაგან თვალებდასიებული ასე ეჩიჩინებოდა: “უჩივლე, უჩივლე მაგ კახპას! მთელი ღამე არ დამაძინა ვიოლინოს წუწუნით! კბილიც ამატკია და კინაღამ გადამრია!”
თენდებოდა.
სინათლეს უბრუნდებოდნენ პალმებში ჩაფლული სრა-სასახლეები, ქვაფენილიანი ქუჩები, დუქან-ფუნდუკები, თოფ-ზარბაზნების ქარხანა, ეკლესია, ციხე, სხვადასხვა ფერისა და სიდიდის წითელკრამიტიანი სახლები, ლამაზი აივნები რომ ამშვენებდათ.
ჩვენ აივნების მოყვარული ხალხი ვართო, - ფიქრობდა ცათა ქალაქის ჩირაღდანთა და ამბავთა ოფიციალური ოსტატი ვანიონი, რომელსაც დღენიადაგ თეთრი ანაფორა ეცვა და მოძღვართმოძღვრის კარეტითაც დადიოდა: მართალია, მხოლოდ ამბავთა მოედანზე, მაგრამ მისი პატივმოყვარეობის დასაკმაყოფილებლად ესეც კმაროდა. ახლა დილის შემოვლას ატარებდა – წინა ღამით ანთებულ ჩირაღდნებს აქრობდა, ნავთი რომ დაეზოგა.
სინათლე მატულობდა.
ფანჯრიდან ოთახში შეღწეული ჩიტების ჟრურტული, მერცხლების ჭიკჭიკი და მზის სხივები, რომელნიც დიდ სკივრზე ჩაძინებულ, ძვირფასი დუქნების მფლობელს, ურია ქეთარს აწუხებდნენ, ჯერხნობით ვერ ახერხებდნენ მის გამოფხიზლებას; თუმცა მაინც შფოთავდა ძილში, გაძარცული დუქნი ელანდებოდა სიზმრად, რაც სულაც არ იყო შორს სიმართლიდან. “რომ არ გამქურდონ, ღამით არ ვიძინებ, მხოლოდ დილაბნელზე ჩამთვლემს ხოლმეო”, - ასე შესჩივლა წინა დღეს ვაჭართუხუცეს ზებედეს. სწორედ ამ ნათქვამმა დაატეხა დღევანდელი უბედურება – რომ გაეღვიძებოდა, წამოხტებოდა და სკივრს თავს ახდიდა, საგანძურის შემოწმებას დაიწყებდა. ძვირფასთვლიანი ბეჭდებით სავსე ზარდახშას რომ ვეღარ იპოვნიდა, იმხელას იბღავლებდა – გამქურდეს! გამძარცვესო! – თითქოს სიკვდილით ემუქრებოდა ვინმე და შიშისგან გათანგულს ალესილი ხანჯლით მისდევდა უკან. ეს ღრიალი მთელ ცორანოს ქუჩას გამოაღვიძებდა, ურია ქეთარის დუქანთან შეყრიდა სეირის მოყვარულ ცათაქალაქელებს და ზღურბლზე ჩამომჯდარ, უსუსურობისგან ატირებულ ვაჭარს ნახავდნენ, კარის წირთხლისთვის რომ ჩაეჭიდა ორივე ხელი და ზედ გამეტებით ურტყამდა მოტვლეპილ თავს, თან ამგვარად მოსთქვამდა: “...ოხმეე, დაგკარგე, თორმეტთვლიანო მეფე-ბეჭედო! სადღა გიპოვნი?! მშვიდობით, ბაჯაღლო ოქროებო! ზურმუხტისა და ლალისა თვალნო! უუჰ, როგორ გაჰქრით, რად მიმატოვეთ?! თქვენ თან წაიღეთ ჩემი ოცნების ათასფერადი სამკაულები, ოქრო და ვერცხლი! ასი ათასი თუ არა, ოთხმოცი ათასი მთვარე ხომ უეჭველად მიღირდით, საყვარელებო?!” არადა, ხომ ასე ლამაზად გაეტირებოდა დაკარგულ ძვირფასეულობას, სამი იმდენი იატაკქვეშ ჰქონდა ჩაფლული.
თეთრი მწვერვალების თავზე მზის დისკოს ნაწილი ჩანდა.
ჩირაღდნების ჩაქრობას ამთავრებდა ვანიონი, როცა ჩამოიარა ვაჭართუხუცესმა ზებედემ, რომელსაც ერთობ კმაყოფილი სახე ჰქონდა, ხელში კი იმღამინდელი ნადავლი ეჭირა და ეფერებოდა. მთელი ღამე ეფხიზლა და ახლა საკუთარი ქარვასლისკენ მიემართებოდა, იქ მისული ჯერ კარგად იბანავებდა გოგირდიან აბანოში, მერე კი შუადღემდე გამოიძინებდა, რათა მშვიდი სახით წარდგომოდა სანუკველ საყვარელს, მოძღვართმოძღვრის რძალს, ზვიადი ღენერლის, სკირგალიონეს თანამეცხედრეს, ქალბატონ ფოტინე კიკიმორის ტყუპისცალ დას, გუტატის და წუხანდელი ნაქურდალი, თორმეტთვლიანი მეფე-ბეჭედი მიეძღვნა მისთვის.
ეტლები ახრიგინდნენ ქვითმოგებულ ქუჩებზე.
გაიღვიძეს ცათაქალაქელებმა. ახმაურდნენ სახლები და დუქნები, ქარვასლები და აბანოები, ფუნდუკები და გეოცენტრული სასწავლებლები, ყაზარმა და საპატიმრო, საავადმყოფო და საგიჟეთი; ქალაქის შუაგულში, სადაც მოძღვართმოძღვრის რეზიდენცია, გალავნით შემოზღუდული დედამიწის სასახლე იდგა, სამმა ზარბაზანმა იგრიალა, მერე დაიქუხეს გოდოლებზე განლაგებულმა მსხვილყალიბიანმა ქვემეხებმაც; ქუჩებში გამოეფინნენ დიდები და პატარები, ქალები და კაცები. ყველა ამბავთა მოედნისკენ მიეშურებოდა.
მხოლოდ აკრძალულ ზონაში, მდინარისპირა ჭალაში მყოფ პატიმრებს ეძინათ ისევ. ამ ადგილისთვის მავთულხლართები შემოევლოთ Aჩაფრებს და ვერც ერთი კეთილგონიერი ქალაქელი ვერ ბედავდა ჩასვლას გველების შიშით. მართლაცდა, უცნაური ქვეწარმავლები იყვნენ, ადამიანს დაინახავდნენ თუ არა, დაგესვლის მაგიერ ცათა ქალაქის ხელისუფლებისთვის მიუღებელი აზრების თქმა იცოდენენ და, არავის ჰქონდა უფლება აკრძალულ ჭალაში შესვლისა, თუ არ უნდოდა ციხეში მოხვედრილიყო, საკატორღო სამუშაოებზე. გველები მათხოვრების მეგობრები არიანო – ასე უყვარდა თქმა პეპეს - მათხოვართა მეფეს, რომელსაც ჩვეულებისამებრ ზარბაზანთა ქუხილზე გაღვიძებოდა და მდინარის დუდუნითა და ფრთოსანთა გალობით იტკბობდა სმენას, დილის შეკრებაზე მაინც არ მიდიოდა, რადგან კანონგარეშედ გამოეცხადებინათ ყველა მათხოვარი.
მტრედების გუნდი აფრინდა ჭირანოს ქუჩაზე მდებარე მთვარის სასახლიდან, რომლის მესამე სართულზე, საწოლ ოთახში მშვიდად ჩასძინებოდა ცათა ქალაქის სილამაზის დედოფალს, მთვარისას, ვისთვისაც ამქვეყნად ყველაზე ძვირფასი მუსიკა და ჩარგაზ ვარსკვლავთმრიცხველი იყო. ამ ქალწულისათვის ბევრჯერ უმღერიათ შებინდების სატრფიალო სიმღერები ქალაქის საუკეთესო ჭაბუკებს, რაც ძალიან შურდათ დიდგვაროვან დებს, კიკიმორებს. ამ დიაცთ არისტოკრატიულ კახპებს ეძახდა ჩარგაზ ვარსკვლავთმრიცხველის ცამეტი მოწაფიდან ყველაზე ნიჭიერი, აწ მეგობარი, დიდ გეომეტრად აღიარებული, შერლომი, კოჭიმელის ქუჩაზე მდებარე მზის კოშკის ზემო სართულზე, ლაბორატორიაში რომ იჯდა ახლა და ღამენათევი, დაწითლებული თვალებით ჩასცქეროდა ვარსკვლავთა ცხრილებს.
მზე მწვერვალების თავზე იდგა.
_ სალამ-ქალამი მომიხსენებია რიგირთ ანგელოზს საშუალო ქერუბიმ ვანიონისათვის! – დარდიმანდულად გადმოსძახა სამრეკლოდან დედამიწის სასახლისკენ მიმავალ ამბავთა და ჩირაღდანთა ოსტატს მთავარი ეკლესიის დიაკვანმა და მნათეს მოვალეობის შემსრულებელმა ხიომ (ასე მიმართავდნენ ცათაქალაქელები ერთმანეთს). ვანიონმა სალამი რომ დაუბრუნა, - წადი, შენიო! – ჩაილაპარაკა ხიომ და საგანთიადო ზარ-ზანზალაკებზე დაკიდულ თოკებს მისწვდა. ცუდ გუნებაზე გახლდათ დიაკვანი, გუშინდელი ნასმურევი იყო და იცოდა, ზართა გუგუმი უარესად აატკიებდა თავს.
ცორანოს ქუჩაზე მდებარე ღვინის დუქანში, გაშლილი მაგიდასთან ორ კაცს ჩასძინებოდა. ღიპიანმა მედუქნემ მაგიდები რომ აახრიგინა, ერთ მათგანს გამოეღვიძა, მხარზე შეახო მეორეს ხელი და ჩასძახა:
_ წასვლის დროა, ოსტატო!
_ ხომ კარგად უკრავდა ვიოლინოს, ხურსი? – იკითხა ჩარგაზმა.
_ დიახ!
_ დროა, ანგელოზებო! – თქვა მედუქნემ.
_ ...და ხომ ვყვარებივარ?! – ცოტა მიამიტი კითხვა გამოუვიდა ვარსკვლავთმრიცხველს.
_ მთელ ღამეს აქეთ გიკრავდათ ვიოლინოზე, ბოლოს ჰაეროვანი კოცნაც გამოგიგზავნათ და თქვენგან მიკვირს, ოსტატო, ამას რომ მეკითხებით. – კეთილად გაეღიმა ჩარგაზის მოწაფეს, მჭევრმეტყველ ხურსის.
_ ამბავთა მოედანზე წასვლის დროა! – გამოაცხადა მედუქნემ.
_ რამდენია ჩვენზე? – დაეკითხა ჩარგაზი.
_ სამი ბოთლი წითელი ემოციური სასმელი, - საანგარიშო გააჩხაკუნა ვაჭარმა, - ორი ჩაქაფული, ოცი ხინკალი, მწვანილი, მწნილი, კიტრ-პომიდვრის სალათა, გუდის ყველი, თაფლა სუკები, რამე და... პური არ დამავიწყდეს... და სულ... ოთხმოცდაათი მთვარე, ოცი მზე და შვიდი ვარსკვლავი უნდა მომცეთ... არც ისე ბევრია!
_ ასი მთვარე უბოძე, ხურსი! – მიუთხრო ფეხზე წამომდგარმა ჩარგაზმა და გარეთ გავიდა.
სინათლეს აევსო ცათა ქალაქი.
ყველა ამბავთა მოედნისკენ მიეშურებოდა.
მიდიოდნენ ეტლებითა და კარეტებით, ფაიტონებით და კაბრიოლეტებით, ცხენებზე ამხედრებულნი და ქვეითად – ვინ ცალად და ვინ ჯგუფ-ჯგუფად, ანუ, როგორც გენერალ სკირგალიონეს უყვარდა თქმა, “ბოლუქ-ბოლუქად”; ამბავთა მოედანზე იკრიბებოდნენ “ქერუბიმები” და “ანგელოზები”.
მოქალაქეთა სიებს კითხულობდნენ ნებაყოფლობით არჩეული უბნის უფროსები და ვინც დილის ცნობების მოსასმენად არ გამოცხადდებოდა, მათ სიას გენერალ სკირგალიონეს გადასცემდნენ, ხოლო ის კი ციხეში უკრავდა თავს მრწამსით არაკეთილსაიმედო მოქალაქეს. მხოლოდ ურია ქეთარს არ ევალებოდა დასწრება, რადგან დუქნის გაქურდვის შიში ჰქონდა და დიდძალი თანხა გადაუხადა ღენერალს.
დედამიწის სრა-სასახლიდან, რომელსაც გარშემო ზარბაზნბგადმოდგმული გალავანი ერტყა, იმას კი, თავის მხრივ, მდინარის წყლით ავსებული ღრმა თხრილი უვლიდა, ჯაჭვის ხიდი გადმოეშვა ჟღარუნით, არხზე გაიდო. მერე რკინის გისოსები ასწიეს, ბრინჯაოს ფირფიტებით შეჭედილი დიდი ჭიშკარიც გაიღო ჭრიალით და შიდა ეზოდან მოძღვართმოძღვრის კარეტა გამოვიდა, რომელშიც ხუთი ჯიშიანი ცხენი ება.
კარეტამ, რომელსაც ჩაფარი მართავდა, გადაიარა ხიდი, გზა განაგრძო და მთავარი ეკლესიის წინ მდებარე ამბავთა მოედანზე გაჩერდა, სადაც, ამაღლებული ფიცარნაგის გარშემო, წოდებების მიხედვით, ცათაქალაქელები იდგნენ. იქვე ჩამწკრივებულიყვნენ საპარდო ფორმებში გამოწყობილი ჩაფრები და მეზარბაზნეები. ძირს ჩამომხტარმა ჩაფარ-მიმმართველმა კაბინის მოოქროვილი კარი გახსნა და შიგნიდან ამბავთა ოფიციალური ოსტატი, ვანიონი გადმოვიდა. მერე ფიცარნაგის კიბე ააჭრაჭუნა მომსვლელმა, ზემოთ ავიდა და კათედრასთან მისულმა მბრძანებლურად ასწია ხელი. საგანთიადო ზარების რეკვა შეწყვიტა თავატკიებულმა დიაკვანმა ხიომ.
ვანიონმა მედალჩამოკიდული ეტრატი გაშალა და, ვიდრე კითხვას შეუდგებოდა, თქვა:
_ შედგენილია დედამიწის სრა-სასახლეში, ქორეპისკოპოს კონდრატეს მიერ, მოძღვართმოძღვარ ნიკოლოსტრატესთან შეთანხმებით.
_ აბა, დავიწყოთ, შვილნო ჩემნო! – დაიძახა ქორეპისკოპოსმა და თავისი დაწერილის საჯაროდ წაკითხვის მოლოდინში სიამოვნებისაგან ახალ მთავრესავით გაიბადრა.
_ მშვიდობისმიერ და წყნარ თანავარსკვლავედებს, - დაიწყო ამბავთა ოსტატმა, - შვიდ ცთომილს, ათთორმეტ ეტლსა და კაშკაშა მზეს მოგიძღვნით და გილოცავთ ცათაქალაქის მოძღვართმოძღვარი, რვაგზის სიკეთის, ცხრაგზის სიბრძნის მედალოსანი, ათგზის ვაჟკაცობის ორდენოსანი, ოცგზის სიუხვისა და ერთგზის ლმობიერების ჩინოსანი; ჩვენი დიდროვანი, დიადი, ვეებერთელა, უზარმაზარი, ვაი-უშველებელი, გოლიათური, დევგმირული, გიგანტური მეუფე, ზეუმაღლესი ქერუბიმი, სრულიადუწმინდესობა ნიკოოოსტრატე!
_ ვაშ!-ვაშ!-ვაშა! – იყვირეს მოქალაქეებმა.
_ ადგილზე ნაბიჯით იარ-ე! – დასჭექა ღენერალმა სკირგალიონემ და, ჩაფარ-მეზარბაზნეებმა ჩექმები რომ ააბრახუნეს მწყობრად, დამბაჩა მოიმარჯვა. – მოემზადეთ ცათა ქალაქის ჰიმნის სამღერლად!
მოქალაქეებმა ქუდები მოიხადეს. ჩაფრებმა და მეზარბაზნეებმა ღონივრად ჩასჭიდეს თითები არკებუზებს (იმდროინდელი თოფია ერთგვარი), უფრო მოუმატეს ჩექმების მწყობრ ბრახუნს და, ღენერლის დამბაჩამ რომ იჭექა, წინამძღვრის შეთხზული სიმღერა დააგუგუნეს:
ჩვენ ვჯობივართ ჭრელი ქვეყნის
ათასნაირ ოსტატებს.
მაშ, მარადჟამს იდღეგრძელოს
დიდმა ნიკოლოსტრატემ.
რა ხანია ციურ ეტლებს
ქერუბიმნი შეუდგნენ.
გაუმარჯოს ცათა ქალაქს
და მის დიად მეუფეს.
გეოცენტრულ ქალაქს ვფიცავთ,
ცას, მზესა და ლაჟვარდებს,
მოვჰკვდეთ იმის დასაცავად,
მეტს არ ვნატრობთ არაფერს.
- მრავალჟამიერ, მოძღვართმოძღვარო! – იბღავლა ხალხმა და საგანგებოდ დაჭერილი მტრედები ცას შესტყორცნეს.
ჩაფრებმა და მეზარბაზნეებმა დააქუხეს არკებუზები.
რამდენიმე მოკლული მტრედი ჩამოვარდა დაბლა. ერთი მათგანი ქორეპისკოპოსს დაეცა წაგრძელებულკიდეებიან, მაღალ ქუდზე, მაგრამ იმას არა გაუგია რა.
- მრავალჟამიერ, ნიკოლოსტრატე! – კვლავ იბღავლა ხალხმა.
ისევ რომ იგრიალა ღენერლის დამბაჩამ, ყველა გაჩუმდა.
- ძ-ძ-ვირ-ფასო თანა მო-ქა-ლაქ-ლაქ-ენო! უნდა მოგახსენოთ, რომ გუშინღამ გემრიელად ივახშმა დიადმა მოძღვართმოძღვარმა, მერე წაიმუშავა წიგნზე, რომელსაც ასე ჰქვია: “გეოცენტრული ქალაქი”, და სწორედ ამისათვის მიანიჭა მან საკუთარ თავს ქალაქის ჭეშმარიტად სახალხო მწერლის მაღალი და საპატიო წოდება და კმაყოფილმა დაიძინა. ხოლო სიზმარში ვირთაგვა და მთვარე იხილა (აქ ამბავთა ოსტატი გაჩუმდა და გაკვირვებულ ადამიანებს მიმოავლო თვალი – ხმას არავინ იღებდა. კაი ბიჭი იყო და, ეთქვა რომელიმეს რამე, იმწამს საკატორღო სამუშაოებზე გაამწესებდა)... დიახ, ვირთაგვა და მთვარე... და ორივენი ღმერთები იყვნენ. თურმე, ამნაირად ეკამათებოდნენ ერთმანეთს: ადამიანები დაილევიან, მოკვდებიან, მაგრამ ჩემსავით გაივსებიან, ანუ აღდგებიან მერეო! – ამბობდა მთვარე. არა, ბატონო მთვარეო, ჩემსავით მოკვდებიან და აღარ აღდგებიან მერეო! – პასუხობდა ვირთაგვა. შეჰყვნენ ამ ლაპარაკს და ჩხუბი მოუვიდათ, რაც იმით დამთავრდა, რომ გადაყლაპა ვირთაგვამ ბოროტი მთვარე... დიაღ, პატივცემულნო, ასე დამთავრდა სიზმარი იგი და დღეიდან, მოძღვართმოძღვრის სურვილისამებრ, ვირთაგვა ცხადდება ტაბუდადებულ ცხოველად. ყველას ეკრძალება ვირთაგვის მოკვლა... გარდა ამისა, პატიმარყოფილ იქმნას მთვარის სასახლის ბინადარი, ქალბატონი მთვარისა და არა მარტო სახელის გამო, ვინაიდან იგი მთელი ღამე ვიოლინოს აწრიპინებდა ჯერეთ უცნობი ვიგინდარის სიყვარულისა გამო და მოსვენება დაუკარგა მაღალ გვამთ, ზოგიერთ მათგანს კბილიც კი აატკია, წარმოგიდგენიათ?! მთვარის სასახლეს ეწოდოს ვირთაგვის სასახლე, ხოლო იმ მემუსიკე დიაცის საქმის გამოძიება მიენდოს ურწმუნოთა და მწვალებელთა გამოძიების საბჭოს თავმჯდომარეს, ქორეპისკოპოს კონდრატეს, რომელსაც ყველა ვენდობით, რამეთუ იგი გახლავთ მაღალი ქერუბიმი, კეთილის მზრახველი, მეცნიერების გამაკაშკაშებელი, ლექსთა და იგავთა გამომეტყველი...
გარდა ზემოთ თქმულისა, მთავარ ეკლესიაში გადახდილ იქნას ვირთაგვის სულის საცხონებელი აღაპი, ყველას დასწრება სავალდებულოა.
ხოლო თუ ამბავთა მოედანზე მდებარე ხვრელიდან (ვანიონმა ხვრელისკენ გაიშვირა ხელი, საიდანაც მოთეთრო ბოლი ამოდიოდა ხოლმე) კიდევ ამოვიდა ქვესკნელის ძალთა მიერ ჯოჯოხეთში დაგზნებული ცეცხლის მხურვალება და თავისებური კვამლი, ჩაფარ-მეზარბაზნეებმა კვლავ ჩაასხან შიგ მდინარის წყალი...
ყველამ თავის საქმეს მიხედოს: მუშამ იშრომოს! ბერმა ილოცოს! ჩაფრებმა წესრიგი დაიცვან! მებაჟეებმა უბაჟოდ ჩავლილი ხომალდები ჩაძირონ! ვაჭრებმა ივაჭრონ! არა იმრუშონ დიაცთა! არა ილოთონ კაცთა! გეოცენტრული სულისკვეთებით აღზარდეთ ყრმანი! და ასე შემდეგ!..
...და ნურც ვის უფლიედ ცათა ქალაქიდან გასვლა ნიკოლოსტრატე მოძღვართმოძღვრის საგანგებო ნებართვის გარეშე!..
_ მრავალჟამიერ! – ერთხმად დაიძახეს მოქალაქეებმა.
_ უუხ, მაგის ყველაფერი... – ნიკოლოსტრატეს შეაგინა დიაკვანმა და ამ შეკრების დამთავრების მაუწყებელი ზარები ააგუგუნა.
ვანიონი მოძღვართმოძღვრის კარეტით დაბრუნდა დედამიწის სრა-სასახლეში. ხალხი დაიშალა. ვინ ფეხით წავიდა, ვინ – ფაიტონით, ვინ კი კარეტით; გააჩნია, ვის რამდენი მთვარე უჭყაოდა ჯიბეში.
ქვაფენილიან ქუჩებზე ადგრიალდნენ ნაირნაირი ეტლები.
ჩაფართა გაძლიერებულმა დაცვამ მარსის სახელობის ციხიდან გამოიყვანა პატიმრები, რომლებიც ორ ნაწილად ჰყავდათ გაყოფილი: ქვესკნელოვანნი და ზესკნელოვანნი. პირველნი ცათა ქალაქის ქვეშ ჯოჯოხეთში ჩასასვლელ გვირაბს თხრიდნენ, ხოლო ზესკნელოვანნი კი ცაში ასასვლელ უგრძეს კიბეებს აკეთებდნენ.
უკვე რამდენიმე წელიწადი გასულიყო მოძღვართმოძღვრის ბრძანებიდან: ერთმანეთს უნდა დაკავშირებოდა ქვესკნელი, შუასკნელი და ზესკნელი, რათა ყველას სცოდნოდა უჭეშმარიტესი ქალაქის არსებობის შესახებ, სადაც გეოცენტრული რწმენის ადამიანები ცხოვრობდნენ.
მაგრამ ქალაქის მეუფეს დაავიწყდა, რომ ციხეები შიგნიდან ტყდება.
თხრობა მეორე
ამ ქალაქში ყოველ წელიწადს იმართებოდა სილამაზის დედოფლის არჩევნები. უკანასკნელ წლებში მთვარისა იმარჯვებდა ამ კონკურსებში – დები კიკიმორების აზრით, სრულიად დაუმსახურებლად: თვითონ უკანასკნელი მოდის მიხედვით იცმევდნენ ხაბარდა კაბებს, უცხოურ ფერ-უმარილს ისვამდნენ, მთელი დღეები სარკის წინ ვარჯიშობდნენ, რომ მოხდენილი მიმოხვრა დაემუშვებინათ და თან ლამაზი ღიმილიც ესწავლათ, მაგრამ მაინც ვერ იმარჯვებდნენ.
იმ წელსაც მევიოლინე ქალწული გახდა სილამაზის დედოფალი.
ჩარგაზმა ნახა მისი სათნო, სევდაგარეული ღიმილი, ქალური სინაზე და ნარნარა სიარული. ვარსკვლავთმრიცხველს სიყვარულის ცეცხლი მოედო, მაგიდას მიუჯდა, წინ თეთრი ქაღალდი დაიდო, ბატის ფრთა იპყრო თითებში და ასტრონომიული ტერმინებით სავსე სატრფიალო წერილი დაწერა, მერე კი თავისი მოწაფე, ჩუკენის ხელით აახლა ადრესატს.
ამ ზღაპრის მთხრობელი ჩარგაზის ვრცელი უსტარიდან ერთ პატარა ნაწყვეტს გვთავაზობს (ზღვის შემადგენლობის განსაზღვრა ერთი წვეთითაც შეიძლება):
“ო, ღვთით მშვენიერო, სკნელთა დედოფალო! შორეულ ცთომილთა იდუმალო ნათებავ! ირმის ნახომის თეთრო ნისლეულო! ზეციურო ხოხობო – გოგმანავ, ხატულავ, ფრენიავ!.. ნარნარა ვარსკვლავთა თაიგულო, სურნელოვანო!”
ჩუკენმა პირნათლად შეასრულა მასწავლებლის დავალება. ხოლო მთვარისას მოახლემ ქორეპისკოპოსს მიუტანა სიტყვა-სიტყვით გადაწერილი სამიჯნურო ბარათი და ამ ქმედების საფასურად ასი მთვარე მიიღო – ასე აფასებდა ძვირფას ცნობას ურწმუნოთა და მწვალებელთა გამოძიების საბჭოს თავმჯდომარე.
ავადხსენებულ კონდრატეს გამოუსწორებელი შეცდომა მოსვლია – მეუღლისთვის წაუკითხებია ეს წერილი და ლოგინად ჩავარდნილა ქალბატონი ფოტინე კიკიმორი: არცა მზრუნველი ქმარი გაუკარებია ახლოს და არცა განთქმული აქიმ-დასტაქრები; დაახლოებით თვე რომ გასულა და ყველას გადაწურვია მისი წამოდგომის იმედი, საკუთარი ფეხით გამოსულა საწოლი ოთახიდან, ქორეპისკოპოსისთვის შეუყრია წინასწარ გამზადებული ნაირ-ნაირი კაბები, ფერ-უმარილის შუშები, პერანგები, საწმერთულები, სხვა რამე-რუმეებიც, თან ასე უკივლია პირდაღებული კაცისათვის:
“აღარც შენი ჭიჭნაუხტის (ესე იგი, აბრეშუმის) კაბები მინდა, აღარც ფრანგთა ფერ-უმარილი! ის გათახსირებული კახპა უნდა მომაშორო ამ ქალაქიდან!”
მაგრამ მთვარისას კახპისა არაფერი ეცხო, პირიქით – ისეთი ქალი იყო, ვარსკვლავებს ყვავილებივით მოკრეფდა ციდან და ისე ჩაიწნავდა კუნაპეტ თმაში, მერე ისე ჩამოგხედავდა სადღაც, ზემოდან, ისეთი მკრთალი ღიმილი გადაეფინებოდა, რომ, თუ კაცი იყავი და ქორეპისკოპოსივით არ დაგჩლუნგებოდა მშვენიერების შეგრძნება, უნებურად დაუჩოქებდი და, იმაზეც მადლობელი იქნებოდი, ხელზე ამბორის უფლება რომ მოეცა...
დილანდელი ჩიჩინის შემდეგ, ფინთადხსენებული კონდრატე ცოლს დაპირდა, რაიმე მიზეზს გამოვუნახავ და მერე მე ვიციო და, მოძღვართმოძღვართან შეათანხმა მთვარის სასახლის განადგურებისა და მისი ბინადარის მონად გაყიდვის საკითხი.
ხოლო დილის შეკრების შემდეგ, ვიდრე ჩარგაზი და ხურხი მთვარისას გაფრთხილებას მოასწრებდნენ, ჩაფარ-მეზარბაზნეთა რაზმის ღენერალმა სკირგალიონემ დააპატიმრა მთვარის სასახლის ქალბატონი და გაურკვეველი მიმართულებით გაატანა ჩაფართა რაზმს.
ვარსკვლავთმრიცხველმა ორი სანდო მოწაფის დახმარებით დაიწყო სატრფოს ძიება, მაგრამ მევილონე ქალწული არც ციხეში და არც საგიჟეთში არ აღმოჩნდა. თავის ლაბორატორიაში ჩაიკეტა გულგატეხილი ჩარგაზი. ბევრი ეძებეს ხურსიმ და შერლომმა მთვარისას კვალი, მაგრამ ცამ ჩაყლაპოა თუ მიწამ, ვერ შეიტყვეს. ბოლოს სატურნის სასახლის, ანუ საგიჟეთის ერთი აქიმი მოისყიდეს და გაიგეს, რომ შეშლილთა უფროსს, მოძღვართმოძღვრის ბიძაშვილ ჯოდორის, ზემოდან მოსული საიდუმლო ბრძანების თანახმად მთვარისა (თავისი ვიოლინოიანად) ზღვაზე ერთი კვირის წინ ჩავლილი ხომალდის მეთაურისთვის მიუყიდია ორიათას მთვარედ. რამდენიმე თვის მერე დედამიწის სასახლის წინ გულში ხანჯალგაყრილი ჯოდორი იპოვნეს ჩაფრებმა და, ურწმუნოთა და მწვალებელთა გამოძიების საბჭოს თავმჯდომარემ ვერა და ვერ აღმოაჩინა მკვლელი.
მთვარისას დაკარგვის შემდეგ მზის კოშკიდან გამოსული ჩარგაზი არავის უნახავს – მოძღვართმოძღვრის ნებართვა აიღო და დილა-საღამოს შეკრებებსაც არ ესწრებოდა, იჯდა ხოლმე ლაბორატორიაში და მთვარისაზე ფიქრობდა; რომ გაუელვებდა, თავს დატეხილი უბედურებისგან ვგიჟდებიო, ქანცის გაწყვეტამდე შრომობდა. სწორედ იმ დროის გამოიგონა შორს საჭვრეტი გრძელი მილი, რომლითაც ღამით ვარსკვლავების შესწავლა შეეძლო, დღისით კი ადამიანებისა. ჩარგაზი ხომ ადამიანებს მიწის ვარსკვლავებად სთვლიდა. სხვათა შორის, საინტერესოა ვიცოდეთ, რომ სწორედ მისი ჩანაწერები უდევს საფუძვლად ამ ზღაპარს და როგორც მთხრობელი ირწმუნება, ვარსკვლავთმრიცხველს ჯოდორი არ მოუკლავს, არც ხურსისა და შერლომს გაუსვრიათ მისი სისხლით ხელი; არა, არც მათხოვართა მეფეს...
თხრობა მესამე
ამბავთა მოედნიდან ვაჭართუხუცესი ზებედე მარსის სასახლისაკენ გაემართა, ქალბატონ გუტატი კიკიმორს უნდა მოლაპარაკებოდა, თან თორმეტთვლიანი მეფე-ბეჭედიც მიეძღვნა მისთვის.
მთვარისა საქმეს რომ მორჩა, ღენერალმა სკირგალიონემ უთავბოლოდ აყვირებულ-ატირებული ურია ქეთარიც პატიმარჰყო და ციხის გზას გაუყენა სამი ჩაფრის თანხლებით. ცორანოს ქუჩიდან, სადაც ეს ამბავი მოხდა, არმიის სარდალმა და მისმა ადიუტანტმა ჩორთით წაიყვანეს ცხენები მთავარი ქუჩისაკენ, გაიარეს იგი და ჭიმჭიმელის ქუჩაზე შეუხვიეს, კიდევ გაიარეს ცოტა და მარსის სასახლის მახლობლად გაშენებულ ყაზარმას მიადგნენ, სადაც მეზარბაზნეები იმყოფებოდნენ.
ეზოში შევიდნენ მხედრები.
ალბათ, ვიღაცამ უთხრა და ყაზარმის მეორე სართულიდან ფიცხლად ჩამოიჭრა ჩუმჩუმელა ლოთი, პოლკოვნიკი იბონია, თან გზადაგზა იკრავდა ყოველდღიური გიმნასტურის ღილებს. მოსულებს რომ მიუახლოვდა, ღენერლის ცხენს აღვირში სტაცა ხელი, თუმცა ჩახტომა არ ინება ამ უკანასკნელმა.
სკირგალიონე განრისხებული იყო, რადგან უმალ მიხვდა, რომ პოლკოვნიკს თეთრი ემოციური სასმელისგან აწითლებოდა ცხვირი.
`ნეტავი ასე დილაადრიაან სად მოასწრო?~ _ შურით გაიფიქრა მოშორებით გაჩერებულმა ადიუტანტმა და ნერწყვი გადაყლაპა.
_ მისალმება გააკეთეთ, თორემ ტრიბუნალს გადაგცემთ! _ დაიღრინა ღენერალმა.
_ თქვენო აღმატებულებავ, გეახელით მეზარბაზნეთა რაზმის მეთაური, პოლკოვნიკი იბონია! მზად გახლავართ შრომისა და თავდაცვისათვის! _ გაიჭიმა ჩუმჩუმელა ლოთი და ქუსლი ქუსლს შემოჰკრა.
გაბრაზებულმა ღენერალმა მისალმებაზე _ თავისუფლადო, _ არ უპასუხა და გაჭიმული დატოვა მეზარბაზნეთა მეთაური, მერე იღრიალა:
_ მეზარბაზნენო, ერთრიგად ფიცხლად მოეწ-ყეთ!
სადარაჯო კოშკურაზე ჩამომჯდარმა მესაყვირემ ბუკი გაახმამყივარა.
სკირგალიონე თავისი ოქროს საათის წამმზომს დასცქეროდა უკვე.
მეზარბაზნეების ჩექმები აბრახუნდა კიბეებზე და ქვაფენილზე და, ამ ხმაურმა ეზოში მდგომ ჭადრის ხეზე შემოსკუპებული ყვავები უფრო ხმამაღლა ააყრანტალა.
_ აგვიანებენ, პოლკოვნიკო! _ თქვა ღენერალმა, _ უკვე მესამე წუთი დაიწყო!.. ასე თუ გააგრძელეთ, ჩამოგაქვეითებთ!
_ ნება მიბოძეთ, გკადროთ _ ნორმის მიხედვით სამი წუთია ვადა...
_ ლაპარაკი! _ იქუხა ღენერალმა, _ `სმენაზე~ დგახარ! ვინ მოგცა ყბედობის უფლება! დილიდანვე აგწითლებია ცხვირ-პირი და წესდება გამოგფრენია მაგ ცარიელი თავიდან!.. რატომ ჩაცეცხლე თეთრი ემოციური სასმელი?!
_ აარა, არ დამილ... _ შეჰკადრა იბონიამ.
_ ლაპარაკი-მეთქი!.. შე შობელძაღლო, ისეთი სუნი გიდის, ხარს წააქცევ ნახევარ ვერსზე!
ამასობაში მეზარბაზნენი მოეწყვნენ.
_ გაეცით ბრძანება!
_ სწორდით! სმენა! _ იყვირა პოლკოვნიკმა, უფროსისგან ლანძღვა-გინებას შეჩვეული იყო, მერე სამწყობრო ნაბიჯით მიუახლოვდა გენერალს და მოახსენა, _ მეზარბაზნენი მზად არიან შრომისა და თავდაცვისათვის!
_ თავდასხმისათვის?!
_ რატომაც არა! _ მიუგო იბონიამ და გადაიხარხარა.
_ სდექ! _ უყვირა სკირგალიონემ და რაზმს მიესალმა, _ გამარჯობათ, ძვირფასო მეზარბაზნენო!
_ დატუქსვა-წახალისების გუნებაზე არა ვარ! დღის განაწესი მიისმინეთ!
_ სწორება რიგებში! _ პოლკოვნიკმა იყვირა.
_ ლაპარაკი მაცალე, შე ვირიშვილო! _ დაუღრინა სკირგალიონემ.
იბონიამ თავი ჩაქინდრა, ცუდად არის საქმეო, იფიქრა.
_ ქალაქის გალავანზე იმორიგევებენ პირველ-მეორე ასეულები და საბრძოლო იარაღს ისე სუფთას იქონიებენ, რომ შესამოწმებლად მისულმა პოლკოვნიკმა თავისი მიმოჯღანული სიფათი შიგ უნაკლოდ დაინახოს! აღარ განმეორდეს ლოთობის შემთხვევები, ჩემო ლომ-ვეფხვებო, თორემ ჰაუპტვახტებში ამოგალპობთ, თქვე მკვდარცოცხალძაღლებო! _ სკირგალიონე სადავით იჭერდა აფორიაქებულ ცხენს.
_ იხარხარეთ, მეზარბაზნენო! _ იყვირა იბონიამ, _ რამდენი იხუმრა დიდმა ღენერალმა ჩვენს საკეთილდღეოდ!.. აბა, პირველ-მეორეზე გაი-ცი-ნეე!
მეზარბაზნენი ჯერ-ჯერით ახარხარდნენ.
_ დაჩუმდით, მკვდრებო! _ იქუხა ხმაჩახლეჩილმა ღენერალმა, მათი ხორხოცი რომ მოწყინდა, _ დავალების შესასრულებლად გაემარ-თეე!
მალე მწყობრად გავიდა ყაზარმიდან ორი ასეული და ნაბიჯებს ცათა ქალაქის ჰიმნი ააყოლა.
_ თქვენ კი ადექით, _ ახლა პოლკოვნიკს მიმართა, _ ნუღარ გორაობთ ჭუჭყიან ქვაფენილზე!
იბონია, რომელიც ყალბი ხარხარით გორავდა დაბლა, წამოდგა და ფორმა ჩამოიფერთხა _ ლაქუცის ამგვარი ფორმა მიღებული იყო არმიაში.
_ სულ ბოლუქ-ბოლუქად იარეთ, ლომებო! _ ხელქვეითთ დაადევნა პოლკოვნიკმა, იცოდა, ღენერალს უყვარდა ეს სიტყვა და ცდილობდა, ესიამოვნებინა.
_ მესამე-მეოთხე ასეულები გამწკრივდებიან მდინარიდან ვიდრე ამბავთა მოედანზე მდებარე ხვრელამდე, ერთმანეთს მიაწვდიან წყლით სავსე სათლებს და ხვრელში ასხამენ საღამომდე, რათა ჯოჯოხეთის ცეცხლი ჩაქრეს და იქიდან აღარ ამოვიდეს ოხშივარი!
ყაზარმის ეზოდან ორი ასეულიც გავიდა.
_ მეხუთე-მეექვსე ასეულები ქარხნიდან გამოიტანენ ახალ ჩამოსხმულ ზარბაზნებს და კარგად რომ გააციონ, ბოლო წრიულ ქუჩაზე უნდა გააქციონ! _ ბოლო ფრაზა ლექსად გამოუვიდა ღენერალს, მაგრამ არავის არა გაუგია რა, - პოეზიაზე, ცოტა არ იყოს, მწყრალად გახლდნენ.
კიდევ ორი ასეული გავიდა.
_ მეშვიდე, მერვე, მეცხრე ქარხანაში იმუშავებს!
ეზოში ერთი ასეულიღა დარჩა.
_ მეათეს რა ვუყოთ?
_ მეათე საჯარიმოა, ყაზარმაში იმორიგევებს!
_ არის ღენერალო! _ წარმოსთქვა იბონიამ და ბოლო ასეულს ყაზარმაში შესვლა უბრძანა.
ეზო რომ დაცარიელდა, ღენერალმა კვლავაც სმენაზე გაჭიმა იბონია და გამოუცხადა:
_ თეთრი ემოციური სასმელით ლოთობისათვის დათხოვნილი ბრძანდებით! თქვენი წოდება ასმეთაურს ენიჭება!
_ რომელს? _ შეიჭმუხნა ბედს შერიგებული პოლკოვნიკი.
_ ვაჭართუხუცესის დეიდაშვილს რა ჰქვია? _ სახელი რომ ვეღარ გაიხსენა, უნებურად ჩამწყობის სახელი ახსენა სკირგალონემ.
_ ღენტორი!
_ სწორედ მაგას! ახლა გნებავთ, თეთრი სვით, და გნებავთ _ წითელი. სულაც ემოციურ სასმელში ჩაგიხრჩვიათ თავი, ბურნათაებრ! _ დაასრულა ღენერალმა და რაკი მეუღლის სურვილი ღენტორის პოლკოვნიკად დანიშვნის შესახებ, შესრულებულად ჩათვალა, ცხენი შეაბრუნა და მარსის სასახლეს მიაშურა ადიუტანტთან ერთად, სადაც უკვე კარგა ხანია იდგა ვაჭართუხუცეს ზებედეს კარეტა.
ხოლო იბონიამ დანიშვნის ბრძანება და აგლეჯილი სამხრეები ერთი რიგითის ხელით ასმეთაურ ღენტორს გაუგზავნა და თვითონ ცორანოს ქუჩისაკენ გასწია, რომელიმე დუქანში ემოციურ სასმელს დავლევო, ფიქრობდა, შემდეგში, გაღარიბებული, ოჯახდანგრეული (ცოლმა საროსკიპოში დაიწყო მუშაობა), მაწანწალად ქცეული კაცი ტიროდა ხოლმე სიმთვრალისას და მის დაწყნარებას თუ ეცდობოდა ვინმე, გიჟდებოდა და ჩხუბს აუტეხავდა; ღონე კვლავ ერჩოდა და გალახული საჩივლელად გარბოდა; ასე მოხვდა ნაპოლკოვნიკარი სატურნის გიჟთა სასახლეში და იქვე დაასრულა სიცოცხლე თვითმკვლელობით.
....და ამის დარდი სულაც არ ჰქონდათ ღენერალსა და მის ადიუტანტს, რომლებსაც წეღან მეჯინიბემ ჩამოართვა ცხენები და ახლა მარსის სასახლის ხვეულ კიბეს მიუყვებოდნენ მაღლა.
_ მოდის, ქალბატონო გუტატი! _ დაიძახა მეორე სართულზე, კიკიმორის ბუდუართან მოდარაჯე დიდმკერდიანმა მოახლემ, თან ვითომ ქსოვდა.
_ ათიოდე წუთს გარეთ მომიცადოს! _ გაისმა ცბიერი ხმა.
მოსულნი შედგნენ.
_ ადიუტანტო! მოეშვი მოახლის საგანძურთა ჩაციებით ცქერას და ჩაფრების სამორიგეო პოსტები შეამოწმე!
_ არის, ღენერალო!
_ ოღონდ, _ სკირგალიონე გამკაცრდა, _ არც ერთი წვეთი ემოციური სასმელი!
_ არც წითელი და არც შავი? _ თავი მოისაწყლა ხელქვეითმა.
_ ჯანდაბას, ერთი ბოთლი წითელი ალალია შენზე!
_ გმადლობთ, ღენერალო!
_ წა, წადი ახლა, სანამ გადამიფიქრებია!
ჯერ ისევ კიბეზე მიბაკუნობდა გაგზავნილი, როცა ბუდუარის კარი გაიღო და, - მობრძანებას გთხოვთ ქალბატონიო, - მოახლემ მოახსენა.
სკირგალიონე შიგნით შევიდა.
მაღალი შანდლებით განათებული ოთახის ერთ კუთხეში მოწყობილ სასაუბროსთან ზებედე იჯდა, მშვიდი სახე ჰქონდა და ჩიბუხის წევით ერთობოდა.
ხოლო ოთახის ამაღლებულ ადგილზე დადგმულ ტახტში თითქოს მოწყენილი გუტატი კიკიმორი ჩასვენებულიყო და ჭაობისფერ თვალებს ფინთად ნაბავდა.
ღენერალმა მისალმების ნიშნად თავი დაუკრა სტუმარს და მეუღლისკენ გაემართა.
_ კარგია, რომ მოხვედი, ძვირფასო! _ ბანოვანმა საკოცნელად უბოძა ხელი სკირგალიონეს და, ეს უკანასკნელი რომ ეამბორა, განაგრძო, _ სწორედ თქვენს შესახებ ვსაუბრობდით მე და გამჭრიახი ბატონი ზებედე. დავადგინეთ, რომ ცათა ქალაქის მოძღვართმოძღვარი უნდა ჩამოვაგდოთ!
_ აუჰ, _ შეიცხადა ღენერალმა, _ ეს რა ბრძანეთ?!
_ გაგიკვირდა, სანუკველო? _ დაეკითხა მეუღლე.
_ არა, არც ისე და... რატომ? _ ზებედეს შეეკითხა სკირგა (მარტო ყოფნისას ასე ეძახდა ცოლი).
_ თქვენ უნდა გახდეთ მოძღვართმოძღვარი! _ მიუგო ვაჭართუხუცესმა, არადა ნიკოლოსტრატეს ადგილს თითონ უმიზნებდა.
_ ხომ უეჭველად გიხარია, საოცნებოვ? _ მკაცრად იკითხა გუტატიმ და სკირგამ იმწამს მიუგო:
_ კი, დიახ, კი, როგორ არა!
_ ერთი პატარა საიდუმლო უნდა გაგანდოთ, ბატონო ზებედე, ძალიან ეჭვიანი ქმარი მყავს. ვიცი, არ მოეწონებოდა თქვენი სტუმრობა! _ ვაჭართუხუცესს გაუღიმა კიკიმორმა და მაშინვე მომთხოვნი თვალებით ჩაშტერდა თავგზააბნეულ ქმარს. _ ახლა ხომ მიხვდი, ძვირფასო, რაზე ვსაუბრობდით თქვენს მოსვლამდე?!
_ აბა, რა! _ სკირგამ მორცხვად დახარა თავი.
ზებედეს ჩაეცინა.
_ გარეთ გაბრძანდით, ღენერალო, კვლავ შეაკაზმინეთ თქვენი მერანი _ სადღაც გაგზავნით თქვენ და ბატონ ზებედეს...
სკირგამ რაღაცის თქმა მოინდომა, მაგრამ გუტატიმ არ აცალა.
_ დანარჩენს გზაში გაიგებ... და კიდევ, _ აქ ეშმაკურად ჩაიღიმა დიდმა ბანოვანმა და ფარდებჩამოფარებული საწოლისაკენ მიუთითა, _ ღამით, აი, იქ!
ამ დროს ზებედე წამოდგა სავარძლიდან და საფერფლეში ჩაფერთხა ჩიბუხი, ხელი ოდნავადაც არ აკანკალებია.
_ ბატონო ზებედე, თქვენ დარჩით ორიოდე წუთით, რამდენიმე წვრილმანი დეტალია დასაზუსტებელი!
ცოლის მორჩილი ღენერალი კიბეზე რომ ჩადიოდა, ჩექმების ბრახუნით, ერთმანეთს მწველად ჰკოცნიდნენ გუტატი და ზებედე, წეღან გაწყვეტილ ალერსს ამთავრებდნენ; კატისებრ კრუტუნებდა დიდი ბანოვანი, მერე მოიშორა ვაჭართუხუცესი და ასე უთხრა:
_ წადი გადარეულო!.. დიდი მადლობა მეფე-ბეჭდისათვის!
თხრობა მეოთხე
მიჯნურდაკარგული ჩარგაზ ვარსკვლავთმრიცხველი მზის კოშკის ზემო სართულზე, ლაბორატორიაში იჯდა და უაზროდ უცქერდა ციური სფეროების რუკას, მგლებივით შემოჰყმუოდნენ დარდები _ საბრალოს, ის მაინც სცოდნოდა, საგიჟეთში წაიყვანეს სატრფო თუ ციხის გზას გაუყენეს, ანდა ეგებ ყინულეთში უპირებდნენ გადასახლებას.
სხვა მოწაფეებისათვის თავ-თავისი დავალება მიეცა ჩარგაზის მიერ დროებით ხელმძღვანელად დანიშნულ დიდ გეომეტრს, შერლომს, და ახლა, ხურსისთან ერთად, იმაზე იმტვრევდა თავს, მასწავლებლის ახალი გამოგონების _ შორსსაჭვრეტი მილის ხორცშესასხმელი თანხა სად და როგორ ეშოვა.
ლაბორატორიაში შემოსულმა შერლომმა და ხურსიმ მაგიდასთან მიდგმულ სავარძელში მჯდომარე ჩარგაზი დაინახეს _ შავად მბზინავ, მოკლე წვერს ისრესდა ხელით, სახე გაფითრებოდა და ტკივილი _ ხატაურა ვეფხვის ცბიერებით _ ისე იცქირებოდა მისი თვალებიდან, რომ სულს შეგიძრავდა.
შერლომს რაღაც უნდა ეთქვა, მაგრამ მოსამსახურემ შეხსნა კარი და მეცამეტე მოწაფის მოსვლა აუწყა შიგნით მყოფთ.
ცოტა ხნის შემდეგ ლურჯ ანაფორაში გამოწყობილი ჩუკენი შემოვიდა, მარჯვენა ხელში დალუქული გრაგნილი ეპყრა; შეწუხებული ჩანდა.
ჩარგაზი დუმდა.
_ მოგესალმებით, ვარსკვლავთა მესაიდუმლ...
_ აქამდე სად იყავით? _ მკაცრად დაეკითხა მასწავლებელი.
_ დედა მყავს ავად. დასტაქარი მივუყვანე და ისეთი წამალი გამოუწერა, არ იშოვება. დილის შეკრების შემდეგ ურია ქეთართან წავედი, აქვს ხოლმე ძვირფასი წამლები. მაგრამ გაუქურდავთ და ჩემი დარდი არ ჰქონდა... მერე მამა კონდრატეს წარვუდგინე თხოვნა _ მისი ნებართვა თუ მექნა, გამომიჩენენ.
_ მოგცა ნებართვა?
_ უარი მითხრა.
_ ფული არ მაქვს, თუ გამიჩნდა, მოგცემ.
_ დიდი მადლობა.
_ ეგ რა ეტრატი მოგიტანია?
_ ქორეპისკოპოსმა გამომატანა თქვენთან.
ცოტა ხნის შემდეგ ყველა ისმენდა კონდრატეს მიერ შეთხზულ ამბავს:
`წინათ დედამიწა იყო ცისფერი, ლამაზი და უმშვენიერესი მდედრობითი არსება და ერთობ ჩამოჰგავდა ჩემს მეუღლეს, ქალბატონ ფოტინე კიკიმორს. და მთელ სამყაროში არარა გახლდათ მსგავსი მისისა სილამაზისა. დედამიწა შეუყვარდა მზეს _ არც ჩადიოდა, არც ამოდიოდა, არამედ სულ ცაზე იყო. არ იყო დღე, არ იყო ღამე. არამედ იყო მარადი ნათელი. და ცხოვრობდნენ ადამიანები ბედნიერად, რადგან არ იცოდნენ, რა იყო ბოროტება და სიკეთე, და ადიდებდნენ მიწას და მზეს.
მერე გამოჩნდა მთვარე _ ბოროტი ჯადოქარი. იმასაც შეუყვარდა დედამიწა და გარე უვლიდა ბოროტი ტრფობით ყვითლად აგზნებული.
გაიგო ეს ამბავი მზემ, აედევნა მთვარეს. და იშვა დღე და ღამე.
ადამიანთაგან ზოგი მზეს ადიდებდა, ხოლო ზოგი ხეთაგანი _ მთვარეს.
განრისხდა მზე და ცის თაღი დაამხო ადამიანებს. და მოისრნენ ყოველნი.
ხოლო თუ შემდეგ დედამიწასა და მთვარეს ეყოლათ ქამელეონი, რომელსაც კუდი მოძვრა და მისგან იშვა ბოროტ ადამიანთა მოდგმა.
დედამიწას მზისგან ეყოლა ვირთაგვა, მასაც კუდი მოძვრა და იშვნენ კეთილი ადამიანები.
ზემოთ თქმულიდან გამომდინარეობს შემდეგი:
გაუმარჯოს მოძღვართმოძღვრის მიერ სიზმარში ნანახ ვირთაგვას. ჩვენ, კეთილი ადამიანები, მისი შთამომავალნი ვართ.
ძირს მთვარე და ქამელეონი, ყველა მახინჯი და ბოროტი ადამიანი მისი შთამომავალია და მათი ადგილი იქაა, სადაც ჯერ არს~.
ხურსიმ კითხვა დაამთავრა, შერლომს გადახედა და ორივეს სიცილი წასკდა.
_ აბა, რას იტყვით? _ იკითხა ჩარგაზმა.
_ მთელი კაცობრიობა ქალბატონ ფოტინე კიკიმორის შთამომავალი ყოფილა, _ აღნიშნა ხურსიმ, _ და მეცნიერები რაღაზე ვიჭყლეტთ ტვინს?..
_ ზემოთაც ელაქუცება. _ თქვა შერლომმა.
_ ოსტატო, _ უთხრა ჩუკენმა, _ სიტყვიერად დამაბარა, თუ კარგ დასკვნას დაწერთ, ათას მთვარეს მოგართმევო.
_ ეგ თხზულება არც მეცნიერულია და არც პოეტური, სულგაყიდული კაცის დაწერილია. კარგი დასკვნა რომ დავუწერო, მეც გავიყიდები... თუმცა ერთი თქვენგანი მაინც გამცემს...
მერე კოჭიმელის ქუჩაზე მიაბიჯებდა ჩუკენი, უკან, ქორეპისკოპოსთან მიჰქონდა ეტრატი დასკვნის გარეშე. ფული, ფული სჭირდებოდა. რომ დაეწერა კარგი დასკვნა, ათას მთვარეს მისცემდა კონდრატე და იქნებ ცოტა მისთვისაც ერგუნებინა. ეჰ, რა ბრიყვი იყო ჩარგაზი, სულს უფრთხილდებოდა და სულ უჭირდა. ხომ შეეძლო მდიდარი ყოფილიყო და მაღალი ქერუბიმი ეძახათ მისთვის. არა, ასეთი კაცი არ უნდა გყვარებოდა, არ ღირდა მისებურად ცხოვრება. კაცი ქორეპისოკპოსი იყო და ქუდიც იმას ეხურა, და, ალბათ, სკივრები ოქროს მთვარეებით ჰქონდა გამოტენილი, ვერცხლის მზეები და ბრინჯაოს ვარსკვლავები რა სათქმელია...
მთვარეები, მზეები და ვარსკვლავები უკრთოდნენ თვალებში, ყურთ ჩაესმოდა მათი ცნობის წამღები წკრიალი და თრთოდა ჩუკენი...
ხოლო შემდეგში მეცამეტე მოწაფე ქორეპისკოპოსის ჯაშუშად იქცა; მართალია, შერლომისა და ხურსის შეპყრობა ვერ მოახერხა, მაგრამ ჩარგაზს საწამებელში ამოაყოფინა თავი და მისი გამდიდრებით დაეჭვებულმა, მომაკვდავმა დედამ რომ ჰკითხა, შვილო, მოგიკვდეს დედა, ჯაშუშობა ხომ არ დაგიწყიაო, დაეხსნა ეშმაკი, რომელიც გულსა და სულს უთხრიდა აქამდე და, ჩადენილი დანაშაულის გამოსყიდვის მიზნით, სატურნის სასახლის გიჟების უფროსს, ჯოდორს, რომელმაც მთვარისა გაყიდა ორიათას მთვარედ, შუაღამით ხანჯალი გაუყარა გულში, კაცის სისხლით შეიბღალა სული, მაგრამ ვერც ამან მიანიჭა შვება, ვერაფერი მოუხერხა გამოღვიძებულ სინდისს და, ჩარგაზის დაწვის წინა ღამეს, ამბავთა მოედანზე რომ დიდი ჭადარი იდგა, იმაზე ჩამოკიდა გასანთულლი თოკი და ზედ თავი ჩამოიხრჩო.
თხრობა მეხუთე
მთავარ ქუჩაზე მიაბიჯებდა მეთულუხჩედ (წყლის მზიდავად) გადაცმული პეპე _ მათხოვართა მეფე, ვინც ქალაქელებს ბნელი საქმეების მკეთებლად, დაუნდობელ კაცად მიაჩნდათ, არადა ასეთი სულაც არ იყო. იგი ჩარგაზის სანდო მოწაფეებს ესაუბრა ხომალდის აგების შესახებ, რათა მთვარისას საძებნელად გაპარულიყვნენ.
თავის სამფლობელოსთან, ანუ მდინარის ჭალასთან მიახლოებულმა პეპემ ბრმა მუსიკოსები დაინახა, ქვაფენილზე ისხდნენ, დაკემსილი ფარდაგი გაეშალათ და მოქალაქეთა მოწყალების იმედით ერთი გიტარას უკრავდა, მეორე _ ფლეიტას, მესამე კი _ პირის ჰარმონიკას.
პეპეს გაუკვირდა, აქ საიდან მოფრენილან ეს უცხო ჩიტებიო.
შემთხვევით შემოსულიყვნენ ამ ქალქაში. იმედი ჰქონდათ, დაკვრის ფულით საჭმელი ეყიდათ.
_ წადით ამ ქალაქიდან, _ უთხრა პეპემ, _ თორემ შიმშილით ამოგძვრებათ სული.
_ მთელი ქვეყანა მოვიარეთ, სადღა წავიდეთ? _ იკითხა ჰარმონიკამ (მუსიკოსებს მათი ინსტრუმენტების სახელები ვუწოდოთ პირობითად).
_ ღმერთთან ვიჩივლოთ! _ შესთავაზა ფლეიტამ.
ამ ლაპარაკისას ურია ქეთარმა ჩამოიარა. გამწარებული იყო. ხომ მოგახსენეთ, რაც დაკარგა, სამი იმდენი დამალული ჰქონდა-მეთქი. ჰოდა, გეცოდინებათ, ოქროს ჯოჯოხეთის განათება სცოდნია და რატომ არ უნდა გაეკაშკაშებინა ციხის უფროსის ნახევრადდაბინდული გონება _ კი, იმ გადამალული განძით მოქრთამა იგი ურია ქეთარმა და განთავისუფლების ფურცელიც მყისვე მიიღო; მაგრამ რად გინდა თავისუფლება, თუ ქისაში ერთი ვარსკვლავიც აღარ დაგრჩენია _ სწორედ ამას წუხდა ვაჭარი, როცა ბრმა მუსიკოსებისა და ვიღაც მეთულუხჩის ლაპარაკს მოჰკრა ყური და თვითონაც ასე შეუთვალა უფალს:
_ შეევედრეთ, რომ ზარბაზნებით დაფხრეწილი ციდან ფულის წვიმა მოუვლინოს ცათა ქალაქს. ეგებ როგორმე ამოავსოს ამ გაუმაძღართა ჯიბეები, ქისები, ზანდუკები, ოთახები, სახლები, ეზოები, ქუჩები...
_ ყველაფერს გადავცემთ, _ დაპირდა გიტარა.
ამ დროს ვაჭართუხუცესის კარეტა გამოგრიალდა მოსახვევდიდან, და ცხენთა მიმმართთელმაც ღონივრად მოსწია სადავეები. მაგრამ შუა ქუჩაში ჩამომჯდარმა ბრმა მუსიკოსებმა შეუშალეს ხელი.
კარეტიდან ვაჭართუხუცესი ზებედე და ღენერალი სკირგალიონე გადმოვიდნენ. ურია ქეთარი სასწრაფოდ გაშორდა იმ ადგილს, ჩაფარ-მეზარბაზნეთა მეთაურს მოერიდა. როგორც ჩანს, ზებედეს კარეტით წასვლა არჩია ღენერალმა, საუბრის საშუალება რომ მისცემოდა; ასე რომ, ცოტა ხნის წინ სულ ტყუილად აკაზმინებდა თავის ბედაურს...
_ აქ საიდან გაჩნდით, უცხო ჩიტებო? _ იკითხა ზებედემ, უნებურად გაგიელვებდა, პეპე-მათხოვართა მეფის ფიქრი მოიპარაო.
_ ჩიტი-გვრიტი არ ვიცი მე! დამჯდარან შუა ქუჩაში ეს ვირიშვილები და მოძრაობას აფერხებენ! იმის საშუალებას აღარ მაძლევენ ინკოგნიტოდ ვიმგზავრო! სამივეს საკატორღო სამუშაოებზე გავამწესებ! _ აყვირდა სკირგალიონე.
_ ჩვენ ჩვენთვის ვუკრავთ! _ თქვა ფლეიტამ.
_ ხმა ჩაიკმინდეთ! _ დასჭექა ღენერალმა. _ გააჩუმეთ საკრავები!
მუსიკოსებმა ყურადღება არ მიაქციეს ბრძანებას, დაკვრა განაგრძეს.
_ ჰეი, ჩაფარნო, აქეთ გამოსწით! _ ხმა ჩაეხლიჩა სკირგალიონეს.
მალე ცათა ქალაქელებმა წრე შემოარტყეს ბრმა მუსიკოსებს, რომელნიც არგაგონილ, ზეცის მიღმიერ მუსიკას უკრავდნენ, ნეტარებისაგან სახეები უღიმოდა და თითოეულს ისეთი გრძნობა დაუფლებოდა, რომელიც გაფრენას თუ არ უდრიდა ჯერხნობით, შთაგონების მომატების კვალობაზე, ალბათ, მალე გაუტოლდებოდა; ამ სიტყვის არა მარტოდენ სიმბოლური, არამედ ფიზიკური გაგებითაც და, - აკი ასეც მოხდა:
ღენერლის ყვირილზე მოირბინეს ჩაფრებმა და ის იყო, უნდა შეეპყროთ ბრმა მუსიკოსები, რომ ისინი მაღლა-მაღლა აიწივნენ, აიწივნენ და ზემოთ აფრინდნენ. დაკვრას არ წყვეტდნენ და წრეებს უვლიდნენ პირდაღებული ქალაქელების თავზე. თქვენს დანაბარებს აუცილებლად გადავცემთ უფალსო! _ ჩამოსძახეს მერე მაღლიდან და მალე წერტილებად დაპატარავდნენ უღრუბლო ცაში. გვიანღა იყო არკებუზების სროლა, დაბეჯითებით რომ მოითხოვდა სკირგალიონე.
_ თანამოქალაქენო! _ რიხიანად დაიყვირა ბოლოს ჩაფარ-მეზარბაზნეთა მეთაურმა, _ რაც აქ მოხდა, ის არ მომხდარა ცათა ქალაქში! დიახ!
_ არ მომხდარა! _ კვერი დაუკრა ზებედემ.
_ არც შეიძლებოდა მომხდარიყო! _ ღენერალს შეჰღიმა გვერდით ამომდგარმა მეთულუხჩემ და ჯიბეში მოისინჯა ფულით გატენილი ქისა, რომელიც შეუმჩნევლად შეეჭრა მისთვის. მათხოვართა მეფე _ პეპე იყო.
რაკი ყველა მოქალაქე დაეთანხმა ღენერლის დებულებას, ისიც და ზებედეც კარეტაში ჩასხდნენ და მზის კოშკისაკენ განაგრძეს გზა.
_ იმას მოგითხრობდით, ბატონო სკირგალიონე, _ დაიწყო ზებედემ, _ უყურეთ, რა ხდება!
_ ჰო, ვუყურებ... მამაჩემი კი ქორეპისკოპოსის ცოლთან, ჩემს ცოლისდასთან შეივლიდა...
_ მაგას თავი დავანებოთ და...
_ მაშ, მამაჩემი უნდა იყოს მოძღვართმოძღვრად და მე არა?!
_ ესე იგი, ქალბატონ ფოტინეს ყვარობს?..
_ აბა, რა! თანაც...
_ მომისმინეთ ბატონო! მე და ქალბატონმა გუტატიმ ასე მოვილაპარაკეთ...
_ ჯერ მე ვიტყვი და მერე შენ თქვი!
_ ბრძანეთ, ბატონო!
_ პირადმა ჯაშუშმა მიამბო: თურმე, უბრალო მემაწვნესავით გადაიცმევს, მაწვნის ქილებს ოქროს მთვარეებით აავსებს და ისე ესტუმრება ხოლმე სატრფოს. მოძღვრობის ღირსია?!
_ ახლა მე მომისმინეთ!
_ გისმენთ! _ გაბრაზდა ღენერალი.
_ ჩაფარ-მეზარბაზნენი თქვენ გემორჩილებიან! ხალხიც თქვენ დაგიჭერთ მხარს.
_ კეთილი!
_ ყველაფერს მიაღწევდით, ვიღაცას გათვალული რომ არ ჰყავდეთ!
_ გათვალული? _ გაიოცა ღენერალმა, მერე გაბრაზდა, _ ვინ გამთვალა, მითხარით და ოთხში ამოვიღებ!
_ იმის ოთხში ამოღებას ვერ დამასწრებდით, მაგრამ არ ვიცი, ვინაა.
_ აბა, საიდან გაიგეთ?
_ შერლომმა მითხრა.
_ ვინ?
_ დიდმა გეომეტრმა, ჩარგაზის მოწაფემ.
_ ეგენი ემოციური სასმელისგან არიან გონდაბინდულნი. არ გამოგყვებით! შეაჩერეთ კარეტა!
_ როგორ გეკადრებათ, ბატონო! _ შეწუხდა ზებედე, _ შერლომი ნიჭიერი კაცია...
_ საიდან დაასკვენით?!
_ მან აღმოაჩინა შენობათა სიმაღლის განსაზღვრის კანონი იქ აუსვლელად!
_ სად აუსვლელად?
_ შენობაზე.
_ დიდი ამბავი!
_ მართალს ბრძანებთ, სწორედ რომ დიდი ამბავია, ღენერალო!
_ მე არას ვბრძანებ! შეაჩერეთ კარეტა!
_ ქალბატონმა გუტატიმ ბრძანა, რომ დამიჯეროთ!
_ მაშინ, არ შეაჩეროთ კარეტა!
_ არის, ღენერალო!
_ მაინც სად მივდივართ?
_ მზის კოშკში, ბატონო!
_ იქ რა გვინდა?
_ გიმკითხავებენ ასტრო...
_ რაო, რაო?
_ შეგილოცავენ-მეთქი და...
_ მდაა!
_ მოგეხსნებათ გათვალულობა!
_ ნამდვილად?
_ ნამდვილად!
_ კეთილი.
_ მერე ცოტა ხანში, მოძღვართმოძღვარიც გახდებით და ვანიონი ასე იყვირებს: `დღეგრძელი იყოს მოძღვართმოძღვარი, ჭკვიანი ადამიანი, ღენერალი სკირგალიონე, ძე უღირსი მამისა, ახლა სახრჩობელაზე რომ კონწიალობსო~. ჰა, როგორია?
_ ვინ კონწიალობსო?
_ სადაო? _ ზებედეც კი იბნეოდა ზოგჯერ.
_ ციც! სახრჩობელაზე ვინ კონწიალობსო?
_ მამათქვენი.
_ არ ჩამოვახრჩოთ. რაც უნდა იყოს, მამაა მაინც!
_ ტახტს წაგართმევთ, თუ ცოცხალი დარჩა.
_ ციხეში დავმწყვდიოთ!
_ რა ვიცი, ვნახოთ, როგორ აჯობებს.
_ კეთილი. _ თქვა ღენერალმა და მცირე რამ სარკმელში გაიხედა. _ ფუჰ, კიდევ ვირთაგვები! როგორ მომრავლდნენ ამ ბოლო დროს!
_ მაგას ნუ იტყვით!
_ ვითომ რატომაო?!
_ ვირთაგვა ჩვენი წმინდანია... აი, მოვედით კიდეც. ერთი რჩევა მინდა შემოგბედოთ.
_ გისმენთ.
_ თავაზიანად მოეპყარით მზისკოშკელებს, თორემ ცუდად შეგილოცავენ.
_ კეთილი.
კარეტა კოჭიმელის ქუჩაზე გაჩერდა.
მომსვლელნი გადავიდნენ, მზის კოშკის ჭიშკართან გაჩერდნენ და იქვე დაკიდული ზარი დარეკეს.
ამასობაში შერლომსა და ხურსის ჩარგაზი დაეყოლიებინათ, რომ შეელოცა ღენერლისათვის, რადგან გასამრჯელოთი შორსსაჭვრეტ მილს გააკეთებდნენ.
_ ვინ ბრძანდებით?
_ ვინც საჭიროა!
ჭიშკარი გაიღო.
_ მობრძანდით, გელით ხომლთა მესაიდუმლე.
შევიდნენ.
_ ძალიან ცუდი სუნია, _ ჩაიჩურჩულა ლაბორატორიაში შესულმა ღენერალმა. ზებედეს ღონივრად ჩაჭიდა ხელი და მოწყობილობები შეეთვალიერა.
_ ჩუუ... _ წაუსისინა ვაჭართუხუცესმა და იკითხა, _ ხომ კარგად ბრძანდებით, ბტნ ჩარგაზ?
_ გმადლობთ. აქეთ დაბრძანდით! _ სავარძლებისკენ მიუთითა მოსულებს ვარსკვლავთმრიცხველმა. კუნთი არ ერხეოდა შანდლის შუქებით განათებულ სახეზე. თვალებში თითქოს ცეცხლი ეკიდა.
_ რისთვის გინთიაც ცეცხლი ამ გაგანია ზაფხულში? _ გაოცება ვერ დამალა სკირგალიონემ, თან ანთებული ბუხრისაკენ მიუთითა შერლომს.
_ ცდებს ვატარებთ, ღენერალო!
_ სუუ... _ ტუჩებზე თითი მიიდო ჩარგაზმა, კვლავ სავარძლებისკენ მიუთითა სტუმრებს.
დასხდნენ.
_ რაც უნდა ვთქვათ, ხმა არ გაიღოთ, ბატონებო, _ დინჯად გამოაცხადა ხურსიმ, _ თორემ შელოცვა ძალადაკარგული იქნება.
_ კი, ბატონო! _ მიუგო ზებედემ და მუჯლუგუნის გაკვრით გააჩუმა ღენერალი.
_ ერთი ძველი წიგნიდან გიმკითხავებთ ეტლთა მიხედვით. _ თქვა შერლომმა.
_ ეტლები ქალაქშიც ბევრია! _ უკმაყოფილოდ შენიშნა ღენერალმა.
_ გაჩუმდით!
_ მე ციურ ეტლებზე მოგახსენებთ! _ მიუთხრო შერლომმა.
_ რომელ თვეში დაიბადეთ? _ ჰკითხა ჩარგაზმა და მაგიდაზე დადებულ, ხბოს ტყავში ჩასმულ წიგნს მისწვდა, გადაფურცლა.
_ ცამეტ ნოემბერს.
_ თქვენი ციური ეტლის სახელია ღრიანკალი.
_ ღრიანკალი რაღაა? _ გაიკვირვა ღენერალმა, ძველი ქართული არ იცოდა.
_ მორიელი გახლავთ. _ შეჰღიმა ხურსიმ.
_ ...და ეს კარგია? _ იკითხა ზებედემ, თვითონაც ცამეტ ნოემბერს იყო დაბადებული.
_ ახლავე შეიტყობთ,_ მიუგო შერლომმა.
ჩარგაზმა დაგწყო:
_ `ღრიანკალისა ბურჯი მარიხის სახლი არს და მთოარისა ჰუბუტი და მთიებისა ვაბალი, წყლისაი არს და იგი წყალი, რომელ წვიმისაგან ხევთა შიგან ღუარი შეიქმნების მდინარე და ხევთა წყალი. და ჩრდილოისაი არს და ღამისაი არს და ნედლი არს და დედალ არს...~ * (*გამოყენებულია XII საუკუნის ტექსტი: `ეტლთა და შვიდთა მნათობთათვის~)
ხურსიმ განაგრძო:
_ `კაცის ნივთთაგან ბალღამი მისია. მზე რომ ამ ბურჯში მივა, გვიან ამოვა და ადრე ჩავა. დღეებიდან სამშაბათი მისია და ადგილთაგან საპრობილენი, და ის ადგილნი, სადაც სცემენ და ხოცავენ, არის ავაზაკთა და მპარავთა და ავის მოქმედთა საჯდომი და სახარაბათოი. სულიერებიდან ღრიანკალი და ფუტკარი, წავი და წყლის ჭიები. ფერთაგან ოქრო მისია~.
შერლომმა განაგრძო:
_ `ვინც ამ ეტლზე იშვას, კაცი იყოს პირმრგვალი, თეთრგვრემანი, მომწითურე, მკერდბრტყელი და წვივგრძელი, და ფერდდიდი და თმამრავალი, მწყრომი, მტყუანი და უსირცხვილო. ენაბილწი, უმეცარი. ძალად ძლიერი, სიძვისა და ღვინისმოყვარე. ავის ქმედი. კაცითა მაწყინარი. მისი იარაღია ხრმალი~.
მზისკოშკელებმა დამთავრების ნიშნად მდუმარედ დახარეს თავები.
_ გიშველათ, ბტნ სკრგლნ? _ ასე ჩაეკითხა ვაჭართუხუცესი.
_ ჯერ არ ვიცი, დაბნეული ვარ!
_ მეც დვბნი. მგვიანებით იგრძნბთ შველას... რმდნი მივცეთ?
_ ექვსასი მთვარე ეყოფათ, მგონი! _ ღენერალმა ჯიბეში მოიფათურა ხელი. _ ვაჰ, შენი!.. ჰუბუტი დამიკარგავს!
_ რა ჰუბუტი? _ ვერ მიხვდა ზებედე.
_ ჰუბუტი კი არა, ვაბალი... არა, ვაბალი კი არა, ღრიანკალი... არა, არა, რა ჰქვია?.. ფული დავკარგე!
_ ეს რა დაგმართნიათ, ღენერალო? _ ჩაიჩურჩულა ზებედემ, _ თითოს ხუთასი მაინც დაჭირდება.
_ ძვირია!
_ თქვენმა მეუღლემ დამაბარა, არ იძვიროს, თორემ არ გიშველისო.
_ ღრიანკალი, ჰუბუტი და ვაბალი... კარგი სიტყვებია. მასესხეთ ათასხუთასი ხვალამდე.
_ თქვენ დაბლა ჩაბრძანდით, მე ამათ გავუსწორდები და წამოგეწევით. _ უთხრა ვაჭართუხუცესმა და ქვემოთ რომ ჩადიოდა სკირგალიონე, ჩარგაზთან მივიდა, ჯიბიდან ამოღებული ქისა გაუწოდა, _ აგერ ათასი მთვარე მოგართვათ ღენერალმა!
_ დიდი მადლობა მოგვიხსენებია!
_ მშვიდობით, ოსტატნო.
_ მშვიდობით.
_ ღრიანკალი, ჰუბუტი და ვაბალი... მეშველა ბტნ ზბდ! _ მიახარა ღენერალმა კარეტაში ჩამჯდარ თანამგზავრს, _ მამასაც სახრჩობელაზე ჩამოვკიდებ, აღარ მეცოდება!
_ აბა, რა გეგონათ! _ გაიღიმა კმაყოფილმა ზებედემ, ხვალ ხუთას მთვარეს ჩაიჩხრიალებდა ღენერლისაგან; მერე, ნიკოლოსტრატეს ჩამოგდება გარდაუვალი რომ იქნებოდა, ათი ათასი მთვარის საფასურად გადამალავდა საიმედოდ; შემდეგ სკირგალიონეს ძვირფას ჯილდოს, ასე, ოციათას მთვარეს დაანიშნინებდა ძველა მოძღვართმოძღვრის პოვნისათვის, რა თქმა უნდა, თვითონ შეიპყრობდა _ გაკოჭილს მიჰგვრიდა სასახლეში ახალ მეუფეს, სანდო კაცის სახელსაც დაიგდებდა და ფულსაც იშოვიდა.
_ ღრიანკალი, ჰუბუტი და ვაბალიიი... _ ღიღინებდა ღენერალი.
თხრობა მეექვსე
გამოხდა ხანი.
ერთ სამშაბათ დღეს, როცა გუტატი კიკიმორი ახალშემოსულ ატამს შეექცეოდა, ხოლო ქორეპისკოპოსი კი დანით უთლიდა, რადგან ბუსუსიან კანს ხელს ვერ ჰკიდებდა ეს ცნობილი ბანოვანი, ცათა ქალაქის მოძღვართმოძღვარი ღენერალი სკირგალიონე გახდა.
ზებედემ ათი ათასად მიჰყიდა ნიკოლოსტრატეს სამხედრო გადატრიალების ცნობა და ეს უკანასკნელი ისე გაქრა, ვერავინ გაიგო მისი ადგილსამყოფელი.
ხელისუფლების სათავეში დადგომისთანავე ღენერალმა სკირგალიონემ დააპატიმრა სასახლეში მყოფი ყველა მოსამსახურე, საპასუხისმგებლო პოსტებზე სანდო ხალხი დანიშნა. მხოლოდ ქორეპისკოპოსს ვერ ახლო ხელი, რადგან მისი ცოლისდა ესვა ცოლად.
მოძღვართმოძღვრის პირველი მრჩეველი ვაჭართუხუცესი ზებედე გახდა, ხოლო დედამიწის სასახლის გარშემოვლებულ გალავანზე ახალი კონსტრუქციის ზარბაზნები გადმოდგეს ჩაფარ-მეზარბაზნეებმა და დილა-საღამოს შეკრებებზე მათ დააქუხებდნენ ხოლმე.
ამბავთა მოედანი ვირთაგვის უზარმაზარმა ძეგლმა დაამშვენა, ხოლო მის საპირისპიროდ დიდი ბანოვანის, სილამაზის დედოფლის, ქალბატონ გუტატი კიკიმორის ქანდაკება წამოიმართა.
ცათა ქალაქი უზარმაზარ ყაზარმად იქცა; სამხედროების გახდა ქვეყანაო, _ ჩუმად წუხდა ხოლმე თავის ახლად გახსნილ საფუნთუშე დუქანში ჩამომჯდარი ურია ქეთარი, ვისაც ერთიანად გაუთეთრდა თმა მეფე-ბეჭდის დაკარგვის გამო.
დიადი სკირგალიონე ოცი ათას მთვარეს შეჰპირდა იმ მოქალაქეს, ვინც მამამისის თავს მოუტანდა. დაიწყო დახვრეტები. სახრჩობელებით მოიფინა ცათა ქალაქი. შიში გამეფდა უბრალო ხალხში. ძმა დას არ ინდობდა, შვილი _ მამას. ზეიმობდა სიყალბე, ანგარება, მრუშობა, ერთმანეთის დასმენა და კაცის კვლა.
უზომოდ გაიზარდა სამხედრო ხარჯებისათვის გამოყოფილი თანხა, რადგან მსოფლიოს დაპყრობაზე ოცნებობდა ახალი მოძღვართმოძღვარი, რათა გეოცენტრიული რწმენა ცეცხლითა და მახვილით გაევრცელებინა.
ამ დროს დაუკავშირდნენ ქვესკნელს და ელჩებიც გაუგზავნეს ჯოჯოხეთის მეუფეს, ქასქანჯიელს მოსალაპარაკებლად _ იქნებ მეზარბაზნე დევები და ქაჯი ჩაფრები ექირავებინათ არმიის გასაძლიერებლად, მაგრამ ფული არ იმყოფინა ჯოჯოხეთის ბატონმა, შენი ხალხის სულები მომყიდეო, შემოუთვალა. მოძღვართმოძღვარი დაეთანხმა ქასქანჯიელის წინადადებას და მისგან დევ-ქაჯნი მიიღო.
ზესკნელთან დამაკავშირებლი კიბის გაკეთებას დიდი მარცხი მოჰყვა _ უგრძესი კიბის ცაზე მიდგმა სცადა მრავალმა პატიმარმა, რომელთაც ქაჯი ჩაფრები ხელმძღვანელობდნენ. კიბემ საყრდენი ვერ მონახა მაღლა, ანდა ბრმა მუსიკოსებმა იხიმანდრეს იქიდან რაღაც, ჩამოვარდა და ადგილზე რომ რამდენიმე ათეული პატიმარი და ქაჯი გაჭყლიტა, მეორე ბოლოთი კუდი ჩამოამტვრია ვითაგვის სკულპტურულ ძეგლს.
ჩარგაზს და მის მოწაფეებს ხმას არ სცემდა არავინ, შორსმჭვრეტი მილი გააკეთეს იმ ხანებში. პეპე-მათხოვართა მეფე, შერლომის ხელმძღვანელობით საზღავო ხომალდს აგებდა მდინარის ჭალაში.
ქორეპისკოპოსი გაათმაგებული სიმკაცრით განაგებდა ურწმუნოთა და მწვალებელთა გამოძიების საბჭოს, თანაშემწედ ქაჯები ჰყავდა, რადგან იმათ ხალხის წამების მდიდარი გამოცდილება ჰქონდათ.
ღენერალი ღენტორი ძალიან კმაყოფილი იყო მეზარბაზნე დევების, ძალა ერჩოდათ და მძიმე ქვემეხებს დააგორებდნენ წინ და უკან, თუმცა მცირე რამ ნაკლიც გააჩნდათ, დროს რომ მოიხელთებდნენ, ღვინის დუქანში გარბოდნენ, ქვევრებს თხრიდნენ მიწიდან და უკანასკნელ წვეთამდე სცლიდნენ, თან ადამიანებსაც დააყოლებდნენ ხოლმე ზედ...
ამასობაში მრევლი შემოაკლდა ეკლესიას, ხალხს რწმენა შეერყა, რასაც ხელი შეუწყო ჩარგაზის მიერ აღმოჩენილმა ახალმა თეორიამ: თურმე, დედამიწა სულაც არაა სამყაროს ცენტრში; მიწა თავის ღერძის გარშემო ტრიალებს და სამყაროს ცენტრში გაჩერებულ მზეს უვლის გარშემო.
სასწრაფოდ შეიპყრეს ქაჯებმა ამ გაუგონარი თეორიის ავტორი და ქორეპისკოპოსს მიჰგვარეს, მხოლოდ შერლომმა და ხურსიმ მოახერხეს გაქცევა მდინარის ჭალაში, პეპე-მათხოვართა მეფესთან, შორსსაჭვრეტი მილიც თან გაიყოლიიეს. და იმავ დღეს ჩარგაზის კოშკს ჭურვები დაუშინეს მეზარბაზნე დევებმა და მიწასთან გაასწორეს.
ქორეპისკოპოსმა ჩარგაზს უბრძანა, საჯაროდ უარი ეთქვა თავის შეხედულებაზე, რაზეც მტკიცე უარი მიიღო და მისი მოუტეხელობით განრისხებულმა კონდრატემ ქაჯებს მიუგდო საწამებლად.
იმხანად ქალაქში ძალიან მომრავლდნენ ვირთაგვები. მათ აღარ ეშინოდათ ადამიანებისა და უზარმაზარ გუნდებად იარებოდნენ, ხოლო საღამოს ყველა ვირთაგვა მთავარ ქუჩაზე იყრიდა თავს და მღრღნელთა დიდი მდინარე ზღვისკენ გასწევდა ხოლმე საჭყუმპალაოდ; გზაში შეხვედრილს, დევი იქნებოდა, ცხენი თუ კარეტა, ყველაფერს ხრავდნენ. ჰოდა, მათი გამოსვლის ჟამი რომ მოაღწევდა, მთავარ ქუჩაზე ვეღარავის ნახავდი. ეგ კი არა, ყველა ქალაქელი ცდილობდა აბჯარ-მუზარადით ევლო და ღამითაც ასევე დაეძინა, რადგან ვირთაგვებისთვის დაბრკოლება არ არსებობდა და ერთ მშვენიერ დილას შენს ლოგინში შეიძლება ძვლებიღა ენახათ.
ისეთი დრო იყო, ჭალის მათხოვრები შიმშილით დაიხოცებოდნენ, ხურსის რომ არ მოეგონებინა დევებზე ნადირობა _ მშვილდ-ისრები გააკეთებინა თავის ხალხს, ისრის წვერს ჭიანჭველის მჟავაში ავლებდნენ და სადმე, უადგილო ადგილს წამოწოლილ, მთვრალ დევს ესროდნენ, რომელიც უმალ კვდებოდა და მერე მის მწვადებს აშიშხინებდნენ ნაკვერცხლებზე. ეს რა გემრიელი ხორცი ჰქონიაო, უკვირდა შერლომს და პეპეც ეთანხმებოდა, ასეთი საუცხოო რამ სიცოცხლეში არ მიგემიაო. კლებულობდა მეზარბაზნე დევთა პირადი შემადგენლობა და გამოთაყვანებულ ღენერალ ღენტორს ეჭვი ჰქონდა, ალბათ, ისევ ჯოჯოხეთში იპარებიან ანდა ვირთხები ჭამენო. ასევე მოახსენებდა ხოლმე რკინის ჯავშანში ჩამჯდარ მოძღვართმოძღვარს, რაზეც ცოფებს ყრიდა ეს უკანასკნელი და, სულები რომ მივყიდე, ისევ უკან წავართმევ ქასქანჯიელსო, იქადნებოდა. მაშ, თავებს ვინღა ყრის ყოველ დილით ამბავთა მოედანზეო? _ კითხულობდა გამჭრიახი ზებედე და სკირგალიონე ახლა ღენტორს უტრიალებდა მკვდარსა და ცოცხალს, თავის მაგიერ ცარიელი გოგრა გადგას მხრებზეო.
....და მიუხედავად ამბავთა მოედანზე მდებარე ხვრელში ყოველდღიურად ჩასხმული უამრავი წყლისა, მიწისქვეშ დაგზნებული ცეცხლი რომ უნდა ჩაექრო, იქიდან ამომავალი კვამლი უფრო და უფრო მატულობდა.
თხრობა მეშვიდე
მას შემდეგ, რაც მოძღვართმოძღვარმა დევებს ადამიანების ჭამა აუკრძალა, კვლავ გამოცოცხლდა ცორანოს ქუჩა, სადაც სალხინო დუქნები იყო მოწყობილი.
ვიღაც ლოთი თავის ჭკუით მღეროდა, მაგრამ სინამდვილეში იმხელას ბღაოდა, მისი ხმა ვირთხის სასახლემდეც აღწევდა, სადაც შანდლებით განათებულ მდიდრულ დარბაზში გაწყობილ მაგიდას უჯდა ქორეპისკოპოსი კონდრატე. შეწუხებული იყო და ორივე ხელით პირში იტენიდა საჭმელს _ ნერვიულობისას სჩვეოდა უზომო ჭამა, რაზეც ცხვირს იბზუებდა დიდ სარკესთან ჩამომჯდარი ფოტინე კიკიმორი.
_ ასე თუ გაგრძლედა, _ სახეს მანჭავდა კონდრატე, _ გავღარიბდები და მათხოვრობას დავიწყებ. არა მგონია, დამაპატიმრონ. ხომ შემიბრალებს ხალხი?
_ ხალხი? _ დაეკითხა ქალბატონი ფოტინე, თან სარკეში იცქირებოდა და მოფრანგთა ფერ-უმარილს იცხებდა, _ რა არის ხალხი?
_ რა არის და...
_ ბრბო, ძვირფასო, ბრბო და სხვა არაფერი! შენ ვერ უძღვები. დამჯდარხარ მუცელმოღორებული და ჩივილით მიჭედავ ყურებს. თუ გგონია, ძალიან ვიდარდებ, შემცდარხარ, საყვარელო! ავდგები და ღენტორის საყვარელი გავხდები. მართალია, მოძღვართმოძღვარმა ისევ პოლკოვნიკად ჩამოაქვეითა, მაგრამ ისევ ჩაფარ-მეზარბაზნეთა უფროსია და ძალიანაც გავლენიანი კაცია. იცი, რა გაოგნებული მიყურებდა გუშინ, ამბავთა მოედანზე?
_ ხმა ჩაიკმინდე, სულელო! _ შეჰყვირა კონდრატემ, უარესი გაცხარებით განაგრძო ჭამა და ისევ ხმამაღლა დაიწყო ფიქრი, _ დიადმა ღენერალმაც წელში გაგვწყვიტა. სანამ ნიკოლოსტრატე იყო, თვეში ხუთას მთვარეს ვიხდიდი, ახლა ორი ათასი მთვარეა დაწესებული! რადგან ციხეებში ადგილი აღარაა. გამოძიების საბჭოში კი ქასქანჯიელის თანაშემწე ბელიაზარი მოვიდა. ისაა ნამდვილი ხელმძღვანელი, ვერც იქ გააკეთებ ფულს.
_ მშვენიერი კაცია პოლკოვნიკი. რა უშავს, თუ ცოტა მელოტია. სამაგიეროდ ტემპერამენტიანი მამაკაცი ჩანს. კარგად მაცხოვრებს, ცივ ნიავს არ მომაკარებს. _ ამბობდა ფოტინე და თმას ივარცხნიდა.
_ გაჩუმდი, კუდიანთა დედოფალო! _ დაუყვირა ქმარმა.
_ ოქროს სამკაულებსაც მიყიდის! _ თავისას განაგრძნობდა ბანოვანი.
_ მე შენ გიჩვენებ! _ იყვირა კონდრატემ და მეუღლისკენ გაექანა, მაგრამ სავარძელს წამოედო და გაიშხლართა.
ქალი ხმამაღლა აკისკისდა.
წამოხტა განრისხებული კონდრატე და ცოლს დაედევნა.
კიკიმორი მრგვალ მაგიდას ურბენდა გარშემო. კისკისს არ წყვეტდა. კაცი ვერ დასწეოდა და გამწარებული სხვადასხვა ნივთებს ესროდა ვნებიანად ატკარცალებულ დიაცს, თან ასე ფიქრობდა: `უჰ-უჰ, ქალიც ასეთი უნდა - ყველაფერი უთრთის!~
_ ეჰ, დამიბერდი, ძ-ვირრრ-ფასო, ჩამიხჩუვდი! _ იცინოდა ფოტინე.
გარედან ყვირილი შემოესმათ.
სირბილისაგან ლოყებაწითლებული ბანოვანი ფანჯარასთან მიგოგმანდა, ფარდა გადასწია და გამოაღო.
ქორეპისკოპოსმაც გაიხედა.
ქუჩაში მხრებში აწურული, ბანჯგვლიანი და ერთობ დარცხვენილი დევი მიიპარებოდა _ მშიერი ყოფილიყო და ვინმე კაცი შემოჭმოდა.
ცოლ-ქმარი შიგნით შებრუნდა. მაგიდასთან დასხდნენ და ბეჯით ფიქრს შეუდგნენ. ქორეპისკოპოსს სჯეროდა, რომ ფოტინე გამოსავალს იპოვიდა, იმ უბედური შეჭმულის დარდი, როგორც ასეთი, სულაც არ ჰქონდა _ დევები მხოლოდ ღარიბებს ჭამდნენ.
_ აა, მოვიფიქრე! _ თქვა ბანოვანმა.
_ რა მოიფიქრე? _ ვითომ შეუღრინა კონდრატემ.
_ ჯერ შემირიგდი!
_ არა!
_ მაშინ არ გეტყვი!
_ შეურიგებლად მითხარი.
_ ოდესმე ხომ უნდა მაკმარო განრისხება, ჩემო ფისუნიავ, ჩემო გუგულო, ჩემო ბაყაყო...
_ მაშ, მე ღენტორს აღარ ვჯობივარ?
_ გაეჭვიანებდი, ჩემო ღიპუნიავ, თორემ ასჯერ სჯობიხარ!
_ ჯანდაბამდისაც გზა ჰქონიათ უამურ ფიქრებს. შევრიგდეთ, საოცნებოვ! _ აღფრთოვანებული კონდრატე მეუღლეს ეამბორა.
_ მიყიდი ჭიჭნაუხტის კაბას?
_ რა ღირს?
_ ათასი მთვარე.
_ რა ამბავია, მაგ ფულით ფაეტონს ვიყიდი!
_ გუტატიმ იყიდა, მოდაშია ახლა.
_ კარგი, გიყიდი, ოღდნ მითხარი...
_ სასწაული მოვიგონოთ, ჩემო ზღარბუნიავ! _ ქალბატონი ფოტინე კალთაში ეჯდა მეუღლეს და ჯაგარივით თმაზე ეფერებოდა თლილი თითებით _ რაღაცნაირად, ცუდად ლამაზი ქალი იყო.
_ რა სასწაული?
_ გახსოვს ჩარგაზი, მტრად რომ გყავდა გადაკიდებული? მეც ყოველთვის უარს მითვლიდა სტუმრობაზე. მოკლედ, ორივე ვძულდით. დახასიათებაზეც უარი შემოგითვალა. მერე ახალი თეორია მოიგონა, ხალხს ეგოცენტრიული რწმენა შეურყია და ამიტომ დაკარგე მრევლი.
_ ჰო, სულ მაგის ბრალია!
_ ახლა სადაა?
_ ჩემთან მიზის!
_ ჰოდა, ჩარგაზი ჯვარზე გავაკრათ.
_ ჯვარზე?!
_ ჰო. და ხალხით აივსება ეკლესია. დევ-ქაჯნიც კი მორწმუნეები გახედბიან!
_ მერე მერე რა?
_ შემოსავალი გაგიჩნდება. სულ წკრიალ-წკრიალით შემოგივლენ მთვარეები.
_ პატარა ჯვარი მაქვს ეკლესიაში, იმაზე რომ არ დაეტევა? _ შეწუხდა კაცი.
_ დურგლებს ხის ჯვარს გააკეთებინებ, სწორედ ისეთს, უფალი რომ იყო მილურსმული.
_ ვარსკვლავთმრიცხველს ყველა სცნობდა. მიხვდება ვინმე და მეყოლე მაისის ვარდივით. გამაქრობენ!
_ დიდი ხანია, რაც შენთანაა?
_ ორი-სამი წელი იქნება.
_ ხომ აწამებენ ქაჯნი დროდადრო?
_ როგორ არა!
_ აბა, ვინღა იცნობს?
_ თვითონ არ დამეთანხმება. ძალიან უყვარს უფალი და ამას მკრეხელობად ჩათვლის.
_ აწამე და გონს რომ დაკარგავს, მერე მიალურსმე. შემდეგ კი ყოველღამ აწამებინე ხოლმე. იცი, ვის?
_ ვის?
_ იმ დურგლებს!
_ რომელ დურგლებს?
_ ვინც ჯვარზე გააკრავს. სხვებს ნუ გაიყვან საქმეში. იმათ ბევრ ფულს შეჰპირდი...
_ მერე დედას ვუტირებ იმ დურგალ-მურდლებს და იმათი მისაცემი ფულიც მე დამრჩება!
_ კარგად მიხვდი!
_ ხედავ, რა კარგი რამ მოვიფიქრე? _ ფოტინეს გამოგონება მიისაკუთრა ქორეპისკოპოსმა.
_ ბრძენთა ბრძენი ხარ, ჩემო ძ-ვირ-ფასო! _ ქმარს გაუღიმა დიაცმა, _ ახლა წადი, საქმეს მიხედე! _ დაამატა მან და დარბაზიდან ფეხაჩქარებით რომ გავიდა კონდრატე, გუგულიან საათს შეხედა კიკიმორმა _ წინასწარ დათქმულ საიდუმლო საათზე კარეტა მოადგებოდა ვირთხის სასახლეს, სადაც ჩაფრად გადაცმული პოლკოვნიკი ღენტორი იჯდებოდა და ერთი ნაქირავები სახლისკენ გასწევდნენ ორივენი.
თხრობა მერვე
ჭრიალით გაიღო დედამიწის სრა-სასახლის კარიბჭე, ჟღარუნით გადმოეშვა ხიდი და იქიდან გამოგრიალებული კარეტა ამბავთა მოედანზე გაჩერდა.
დილის შეკრებაზე მოსული ცათაქალაქელები საუკუნოვან ჭადართან შეკრებილიყვნენ და ზედ მიკრულ ქაღალდს კითხულობდნენ:
`ნელ-ნელა იხვრიტება ზეცა ზარბაზანთა სროლისაგან და შესაძლოა, ზემოდან უბედურება დაგვატყდეს. არც მომრავლებული ვირთაგვები დაგვაყრიან ხეირს. ისიც დასაშვებია, რომ მიწისქვეშა ცეცხლმა გადაბუგოს ჩვენი ქალაქი. სანამ დროა, ჩამოვაგდოთ პირსისხლიანი სკირგალიონე და გავანთავისუფლოთ ჩარგაზი. გაუმარჯოს სამყაროს ჭეშმარიტ მოდელს - ჰელიოცენტრიზმს!~
ამ თხზულებას ხელს აწერდნენ პეპე-მათხოვართა მეფე და ხურსი. მდინარის ჭალის გარდა მათ ყველგან დაეძებნენ ჩაფრები, მაგრამ როგორ იპოვიდნენ, როცა სწორედ იქ იმალებოდნენ, თანაც გვირაბს თხრიდნენ ციხემდე და ჩარგაზს უპირებდნენ განთავისუფლებას, მერე ზღვით უნდა გაპარულიყვნენ ცათა ქალაქიდან; შერლომის ნახაზების მიხედვით აგებული ხომალდი, რომელსაც `ნოეს კიდობანი~ დაანათლა ხურსიმ, ერთ მოფარებულ ყურეში ედგათ.
კარეტიდან გადმოსულმა ვანიონმა სასწრაფოდ ჩამოხია ეს საბუთი და ერთ ჩაფარს გაატანა ვაი-უშველებელ ღენერალთან, თუმცა იმას ეს ნაწერი ვერ გააკვირვებდა, რადგან ყოველ დილას ასეთი ქაღალდების დასტები მიჰქონდათ ჩაფრებს.
ამბავთა მოედნის ციფარნაგზე იდგა ვანიონი, თეთრ ანაფორს ქარი უფრიალებდა და ქალაქელებს ათვალიერებდა _ ყველა აქ იყო.
ხალხში ჩაფრები იდგნენ და დაძაბულობისგან ყურები გადიდებოდათ, რათა არაფერი გამოპარვოდათ.
მოშორებით მწყობრად იდგნენ მეზარბაზნე დევთა შეთხელებული ნაწილები.
ყველას მტრედები ეჭირა ხელში.
_ მრავალჟამიერ, ცათა ქალაქის მოძღვართმოძღვარო, ბრძენო, კეთილო, ცებზე მაღალო, კაშკაშა ადამიანო, ძეო უღირსი მამისა, ვაი-უშველებელო სკირგალიონე!
_ მრავალჟამიერ! _ იყვირა ყველამ და მტრედები ცას შესტყორცნეს.
იქუხეს არკებუზებმა, იგრიალეს ზარბაზნებმა.
დიაკვანი ხიო არისხებდა ეკლესიის ზარებს და თან კეთილებს უტრიალებდა ვაი-უშველებელს.
ამ დროს იპარავდა უმათხოვრებოდ დარჩენილი (ღენტორის ბრძანებით დევებმა ყუმბარები დაუშინეს მდინარის ჭალას და ყველა გაწყვიტეს) პეპე სანოვაგეს.
ვანიონმა ხელი ასწია და ხიომ ზართა რეკვა შეწყვიტა.
_ კეთილ დღეს გისურვებთ მოძღვართმოძღვარო! _ დაიწყო ეტრატის კითხვა. _ გაცნობებთ, რომ გუშინ მეზარბაზნე დევებმა ჩაძირეს უბაჟოდ ჩავლილი სამი იალქნიანი ხომალდი, გაურკვეველი მიმართულებით რომ მიდიოდნენ და იმედია, ბოროტი ზრახვებიც ედოთ გულში; ხოლო ნაპირზე გამოცურებული მეზღვაურები დახოცეს ჩაფრებმა, რითაც ძალზე აამეს ჯოჯოხეთის მეუფეს, ქასქანჯიელს. და, რა თქმა უნდა, ვაი-უშველებელ ღენერალ სკირგალიონეს; ამ ამბით ფრიად კმაყოფილმა მოძღვართმოძღვარმა თავის უსათნოეს თანამეცხედრესთან ერთად ვახშმად მიირთვა: ათი ბატკნის ჩაქაფული, ხუთი შემწვარი გოჭი, სამი მშრალად მოხარშული ხბო, ერთი თონე შოთი პური, მხალეული გემოვნების მიხედვით, ერთი ბარკალი რაჭული ლორი, ოცი კეცზე შემწვარი ვარია იმერულად, ათი თავი მეგრული ყველი, ეგრეთ წოდებული სულგუნი და ვინეგრეტი ცხრა თეფშის რაოდენობით. ვაი-უშველებელმა შესვა ერთი კათხა მომწვანო, ემოციური სასმელი, `შამპანური~, რომლის დიდი პარტია მოფრანგთა ქვეყანაში შევიძინეთ და იგივე სასმელი მიირთვა ქალბატონმა გუტატიმაც. ამ დროს წარმოითქვა სადღეგრძელო: `გაუმარჯოს ცათა ქალაქს და აქ მცხოვრებ მშრომელ ადამიანებს!~ ეს სადღეგრძელო შეისვა გულწრფელობის ვითარებაში. ბოლოს კი ორივემ ჩაროზად მიირთვა ათი ქილა ლეღვის მურაბა.
ვაი-უშველებელსა და მის მეუღლეს ეძინათ კარგად, არ ხვრინავდნენ და სიზმარი არ უნახავთ. დილით, მამლის ყივილისას ადგნენ ორთავენი და შეუდგნენ შრომას ჩვენს საკეთილდღეოდ.
ღენერლის თხოვნით გაცნობებთ, რომ კვლავ გაიზრდება დევქაჯთა არმიის პირადი შემადგენლობა, რადგან დევთა სიკვდილიანობის გამო ჯერხნგობით ვერ მოხერხდა მსოფლიოს დასაპყრობალდ გალაშქრება, რათა გეოცენტრიული რწმენა ყველგან გავავრცელოთ. ამასთან დაკავშირებით, გაიზრდება მოქალაქეთა სამხედრო ბეგარა. სამაგიეროდ, უფასოდ დაგირიგდებათ ხელსაწმენდი ქაღალდები და, შესაძლოა, ჩანგლებიც.
გაცნობებთ, რომ ფიჯის არქიპელაგის კუნძულებზე შეძენილია მოლაპარაკე თუთიყუშები და მალე ფასდაკლებით გავყიდით ბაზრობაზე.
სამუდამოდ იკრძალება ქლიავის ხის გაზრდა, მისი ნაყოფის ჭამა და, აგრეთვე, შემოტანა ცათა ქალაქში. ვინაიდან ჩვენ არ გვჭირდება გამოქლიავებული მოქალაქენი, ჩვენ გვინდა ისეთი ხალხი, სამი ბუღას ჯანი რომ ჰქონდესთ!..
ეს გამონათქვამები კიდევ ერთი ნათელი დადასტურება იმისა, თუ როგორი ზრუნვით ეკიდება ვაი-უშველებელი უბრალო ხალხის გულისთქმას.
_ მრავაჟამიერ, ვაი-უშველებელო! _ ერთხმად იბღავლა ყველამ...
დაიწყო ცათა ქალაქის ჩვეულებრივი დღე.
გუგუნით ამუშავდა ზარბაზნების ქარხანა.
დევებმაც აახრიგინეს თავიანთი იარაღი.
ქაჯთა ჩექმები აბრახუნდა ქვაფენილზე.
გაიღო დუქან-ქარვასლები.
ადგრიალდნენ ეტლები, ფაეტონები და კარეტები.
ეს ხმები მიყრუებულად აღწევდა მიწისქვეშა გვირაბში მჯდარ შერლომამდე, გაფაციცებით რომ ჩაჰკირკიტებდა სანთლებით განათებულ ნახაზებს. მეამბოხეებს ამ დილისათვის გვირაბი მიეყვანათ ჩარგაზის საკნამდე, მაგრამ პატიმარი იქ არ დახვედრიათ.
სხვაგან ხომ არ მოვხვდითო, დარდობდა დიდი გეომეტრი და ხურსი არწმუნებდა შეცდომა ნამდვილად არ მოგსვლიაო.
პეპე მათთან აღარ იყო, მეთულუხჩედ გადაეცვა და ეკლესიასთან იდგა, იქნებ რაიმე შევიტყო ჩარგაზის შესახებო, ფიქრობდა და ქორეპისკოპოსის მოსამსახურე ერთი ნაცნობი დურგლის მოსყიდვა განეზრახა.
რამდენიმე მორწმუნე მოხუციც იდგა ეკლესიის ეზოში, სანთლები ეჭირათ და კარის გახსნას უცდიდნენ.
თხრობა მეცხრე
კარგა ხნის შემდეგ დილაუთენია გამოჩნდა ნიკოლოსტრატესთან ერთად გამომთვრალი დიაკვანი ხიო და ეკლესიის კარი გააღო.
მლოცველები შევიდნენ შიგნით, სანთლები აანთეს, საკურთხეველთან აპირებდნენ მისვლას, მაგრამ დაინახეს, რომ იქვე ხის დიდი ჯვარი იყო აღმართული, რომელზეც მკვნესარე კაცი მიელურსმათ _ თავი ჩამოვარდნოდა, ხელის გულებიდან და ფეხის ტერფებიდან სისხლი ჩამოსვლოდა.
გაქვავდნენ მლოცველები.
მერე ერთი მათგანი გონს მოეგო, სანთელი მოისროლა და გარეთ გავარდა ყვირილით:
_ სასწაული! ნამდვილი სასწაული!
_ ნამდვილი ღმერთია ჯვარზე! _ იყვირა სხვამ და იმანაც გარეთ მოკურცხლა.
დანარჩენებიც მიჰყვნენ.
დიაკვან ხიოს გული გაუხდა ცუდად, ახლა კი მეტირა ყოფაო, იფიქრა და ფილაქანზე ჩაჯდა, თუმცა ჯვარცმულს არაფერი უთქვამს მისთვის და ისიც ჩუმად გამოიძურწა ეკლესიიდან და სახლისკენ მოუსვა, რათა ძველი მოძღვართმოძღვრისთვის ეცნობებინა ეს ამბავი.
მალე ქალაქში გადაძახილი და ღრიანცელი ატყდა; და ეკლესიის სარდაფში ჩაიყვანა ქორეპისოპოკოსმა წინა ღამით ნამუშევარი დურგლები, კარი გადაურაზა, თვითონ კი ზემოთ ამოვიდა და ხიო რომ ვეღარსად იპოვა, თვითონ დააგუგუნა ზარ-ზანზალაკები.
კონდრატეს ერთი დურგალი დაემალა საოსტიგნოში და, შავანაფორიანი გამოძიების საბჭოს თავმჯდომარე რომ კიბეს აუყვა ზემოთ, გარეთ გავიდა და წასვლა დააპირა, მაგრამ ამ დროს ვიღაც მეთულუხჩემ დაუძახა. ხომ მიხვდით, ვინც იქნებოდა?!
ეკლესიას მიაწყდნენ ცათაქალაქელები.
ტევა აღარ იყო შიგნით და გარეთ.
დევ-ქაჯებმაც კი დაივიწყეს თავიანთი მოვალეობა და აქ მოგროვდნენ.
თქვენ წარმოიდგინეთ, ურია ქეთარმაც კი მიატოვა თავისი სორო-დუქანი და ისიც ამბავთა მოედანზე მოვიდა; თუმცა მალე მოსწყინდა ხალხის ყაყანი და შინ დაბრუნდა.
მოქალაქეები მხრებს იჩეჩავდნენ, ხელებს იქნევდნენ, ცხარედ კამათობდნენ, უკვირდათ.
ზოგიერთმა შიგნით მოხვედრილმა ირწმუნა, რომ ღმერთი იყო ჯვარზე და ემუდარებოდნენ:
_ როდემდე ვიშიმშილო, საჭმელი მიბოძე, ღმერთო!
_ სახლი ამიშენე, აგრემც გენაცვალები!
_ დაკარგული ასი მთვარე მაპოვნინე, უფალო!
_ ყველა მარწმუნებს, ბრიყვი ხარო, დამაჭკვიანე!
_ ჩემი მამამთილი მოკალი, ღმერთო!
_ სულ ამოწყვიტე დევები, შვილი შემიჭამეს!
_ თუ მართლა ღმერთი ხარ, აბა, ოქროს წვიმა მოგვივლინე!
_ ემოციური სასმელის წვიმა სჯობია!
_ პირდაპირ მილსადენებიდან დავლევთ შენს სადღეგრძელოს!
_ მე მორიელად მაქციე, რომ ჩემს ძმას ვუკბინო და ის ბილწი სული ტანჯვით ამოვხადო!
_ ბრმა მუსიკოსად მაქციე, მინდა, ცაში ავფრინდე!
_ სამასი მთვარე მასესხე უფალო!
ამ საბრალო მონებს ნატვრაც არ შეუძლიათო, _ ცოტა ხნის შემდეგ გულისტკივილით ფიქრობდა პეპე და მდინარის ჭალისკენ მიდიოდა, რათა მეგობრებისთვის ეცნობებინა ჩარგაზის ჯვარზე გაკვრის ამბავი.
ქორეპისკოპოსი ქადაგებდა და თან საკურთხევლისკენ გააპარებდა ხოლმე თვალს, სადაც შესაწირ მთვარეებს დებდნენ.
თანაშემწეს სინით გაჰქონდა სამლოცველოში და ტომარაში ჩააჩხრიალებდა ხოლმე, სადაც კონდრატეს სანდო ჩაფარი იდგა.
`არ მოიპაროს, ამ სულძაღლმა!~ _ მაინც შიშობდა შავანაფორიანი მქადაგებელი.
ამბავთა მოედანზე ისევ გაუთავებელი ყაყანი იდგა, როცა ვანიონი ფიცარნაგზე შედგა და იყვირა:
_ მრავალჟამიერ, დიად ღენერალს!
_ მრავალჟამიერ!
_ დევ-ქაჯნო, გაყარეთ ხალხი! _ ბრძანა ამბავთა ოსტატმა, _ მოძღვართმოძღვარი მობრძანდება!
ისინიც დაფაცურდნენ და მალე მთელი მოედანი დააცარიელეს _ აწივლებულ მათრახებს გაექცა ხალხი.
მოედანზე ოქროს კარეტა გაჩერდა.
_ მრავალჟამიერ, გუტატი და სკირგალიონე! _ იყვირა ვანიონმა.
_ მრავალჟამიერ!
კარეტიდან მწვანეფორმიანი ვაი-უშველებელი გადმოხტა და ხელი შეაშველა თეთრ კაბაში გამოწყობილ, ბრილიანტებში ჩამჯდარ თანამეცხედრეს.
ზებედე კი თავისით გადმოვიდა, მიუხმარებლად...
_ ვაშაა! _ იყვირეს არმიელებმა.
ეკლესიიდან ქორეპისკოპოსი გამოვიდა ფაცხაფუცხით, მიელაქუცა ძვირფას სტუმრებს, მაგრამ ვინ უსმენდა, სწრაფად შევიდნენ შიგნით.
მთხრობელს აუცილებლად მიაჩნია იმის აღნიშვნა, რომ ტყუპი დები, კიკიმორები ერთმანეთს არ ენდობოდნენ. ასე რომ, ამ ყალბი ჯვარცმის შესახებ არაფერი უწყოდა გუტატიმ.
მოსულნი ჯვარცმასთან იდგნენ და გაწამებულ ადამიანს აკვირდებოდნენ.
_ მართლა ღმერთი ხარ? _ დაეკითხა სკირგალიონე.
წამებული დუმდა.
_ მეშინია! _ თქვა გუტატიმ.
_ მეც! _ იკნავლა ზებედემ.
_ მე ქასქანჯიელთან მილაპარაკია პირადად. ასე რომ, არც ღმერთის და არც ეშმაკის არ მეშინია. ხმა ამოიღოს, თორემ გავროზგავ! _ თქვა ღენერალმა, მკაცრი სახე მიიღო და მათრახი იპყრო ხელთ; და ქმრის ასეთმა მოულოდნელმა სახეცვლილებამ ძალიან გააკვირვა ქალბატონი გუტატი, არ ეგონა, თუ ასეთი ვაჟკაცი იყო, ანდა იქნებ ქასქანჯიელთან სტუმრობისას გავაჟკაცდა, ვინ იცის.
_ დამშვიდდით, ვაი-უშველებელო! _ ითხოვა ქორეპისკოპოსმა.
_ ხმა ამოიღოს-მეთქი!
ზებედეს მთლად დაეკარგა ფერი და, აქამდე ეს როგორ მიყვარდა, ეს საფრთხობელაო, ფიქრობდა კიკიმორი.
_ ჩემო მთვარისა, ისე მიყვარხარ, როგორც სიცოცხლე! _ თქვა ჩარგაზმა.
_ ამასაც მთვარისა ჰყვარებია! _ იწყინა ქალბატონმა გუტატიმ. _ გესმის, ზებედე?
მაგრამ ზებედე უკვე გაპარულიყო ეკლესიიდან.
_ ჩემი არ გეშინია? _ დაეკითხა ღენერალი.
_ შენი ყველას ეშინია, ამიტომ შენც ყველასი გეშინია!
_ მე არავისი არ მეშინია, თვით შენიც კი! _ დაიღრილა ვაი-უშველებელმა და მათრახი წივილით გადაუჭირა ჯვარცმულს.
გატანჯულ ჩარგაზს მეტი აღარც სჭირდებოდა, გონი დაკარგა და სხვა დარტყმები აღარ უგრძვნია...
მერე ოფლმომსკდარმა ღენერალმა მათრახი მოისროლა, ხელკავი გამოსდო აკანკალებულ მეუღლეს და გარეთ გავიდნენ.
_ ხვალამდე აცალეთ, პატივცემულნო, და ყველაფერს გიპასუხებთ! _ დიად სტუმრებს აედევნა ეპისკოპოსი.
_ მომწყდი თავიდან, შე ვირიშვილო! _ შეუღრინა ვაი-უშველებელმა.
ეკლესიაში შეიძურწა კონდრატე.
_ ამბავთა მოედანზე, მთელი ეკლესიის გარშემო ზარბაზნები დადგით, ჩემო დევებო, კაციშვილი არ გააკაროთ ჯვარცმულს! _ კარეტაში ჩაჯდომამდე ბრძანა ღენერალმა.
მალე კარეტა დედამიწის სრა-სასახლის ჭიშკარში მიიმალა.
ხოლო დევებმა ზარბაზნები გამოაგორეს ქარხნიდან და ეკლესიასთან მისასვლელი გზები შეკრეს.
ქორეპისკოპოსმა კი იმ დღეს შემოწირული ფული საკუთარ ფაეტონში ჩაადებინა მსახურს და ვირთხის სასახლისკენ გასწია, სადაც მოუთმენლად ელოდა ქალბატონი ფოტინე.
თხრობა მეათე
უფლის გამათრახების გაამაყებულ ვაი-უშველებელს საკუთარმა შვილმა, ქობულმა ათი მთვარის საფასურად მოუთხრო დედამისისა და ბიძია ზებედეს უგულო მტლაშა-მტლუშის ამბავი, რომელიც საკუთარი თვალით ეხილა, და განრისხებულმა სკირგალიონემ პირად მცველებს უბრძანა, ორთავე ზარბაზნებზე მიეკრათ მაგარი თოკებით და იმ ზარბაზნებიდან გაესროლათ.
ზარბაზნებზე მიკრული საყვარლების კივილ-ყვირილი, მერე წივილ-ხავილი, რომელიც ბოლოს გრიალმა ჩაახშო, მდინარის ჭალაში მოესმათ პეპეს, შერლომსა და ხურსის, რომელინც იმაზე მსჯელობდნენ, რა გზით დაეხსნათ ჩარგაზი ახალი სატანჯველიდან.
დედამიწის სრა-სასახლის გალავანზე უნდა აპარულიყვნენ ხურსი და შერლომი, მოწამლული ისრებით დაეხოცათ დევები, მერე ზარბაზნები დაეშინათ დევ-ქაჯთა პოსტებისათვის; ხოლო პეპეს არეულობით ესარგებლა და ჩარგაზი გამოეხსნა.
მდინარის ჭალაში ჩაიყვანდნენ ვარსკვლავთმრიცხველს, გვირაბით ჩავიდოდნენ ყურეში გაჩერებულ ხომალდამდე და წავიდოდნენ.
ღენერალი სკირგალიონე კი სულ სხვანაირ გეგმას ადგენდა პოლკოვნიკ ღენტორთან ერთად: საღამოს, როცა მთავარ ქუჩაზე ვირთაგვების ჯოგი გამოვიდოდა, შენობათა აივნებზე იდგებოდნენ ჩაფრები და სათლებით ნავთს გადაასხამდნენ ამ საზიზღარ მღრღნელებს; კარგად რომ დაასველებდნენ, რომელიმე მარჯვე ქაჯს ცეცხლი უნდა მოეკიდებინა მათთვის.
ზედმეტი გულმოდგინებისაგან რომ გადაამლაშო და გეგმა ჩავარდეს, შენი ფეხით მიდი ერთ-ერთ დევთან და თავი შეაჭმევინეო, _ დაემუქრა სკირგალიონე პოლკოვნიკს და იმანაც მეტისმეტი შიშისაგან ყველაფერი ისე გააკეთა, როგორც ვაი-უშველებელმა მოიფიქრა.
ამასობაში დაღამდა და უკვე ყველა საგუშაგო მოქრთამეს დიაკვანმა და მეთულუხჩედ გადაცმულმა ნიკოლოსტრატემ _ ასე მიაღწიეს ეკლესიამდე, რომლის კარი ხიომ გახსნა თავს გასაღებით. შიგნით შეიტანეს ფულით ავსებული ტომარა და ცქერა დაუწყეს ჯვარცმულს. მერე დიაკვანმა ჯვარი შეანჯღრია. წამებულმა ამოიკვნესა და მოსულებს შეავლო მზერა.
_ ყური მომაპყარით, დიდო უფალო! _ მუხლებზე დაიჩოქა ყოფილმა მოძღვართმოძღვარმა, _ ამ ქალაქის მმართველი მე ვიყავი. შვილმა და რძალმა ჩაფარ-მეზარბაზნენი ამიმხედრეს და, რომ არ გამოვპარულიყავი და ამ კეთილ ადამიანს არ დავემალე ხინკლის მოსადუღებელ ქვაბში, დღეს ცოცხალი აღარ ვიქნებოდი... ისიც ცხადია, რომ მათზე უკეთ ვმართავდი ქალაქს. არც მოქალაქეთა სულები მიმიყიდია ქასქანჯიელისათვის, არც უწმინდურნი ამომიყვანია ჯოჯოხეთიდამ და ასე შემდეგ, ჩემზე უკეთ თქვენ უწყით, ალბათ... აი, ეს ტომარა სულ მთვარეებითაა სავსე, თქვენთვის მომირთმევია, ოღონდ, რასაც გთხოვთ ჩემთვის, ის ორმაგად აუსრულეთ ჩემს ძეს, სკირგალიონეს!
_ გულუხვი ყოფილხარ, დიდსულოვანი!
_ მაშ, გთხოვოთ?
_ გისმენ...
_ ერთი ხელი მომკვეთე, ფეხიც! ცალი თვალი ამომთხარე! ყურიც შეგიძლია მომაჭრა. ესეც წყვილად მაქვს!
_ ჩემიდან ღმერთამდე ძალზე შორია... _ დაიკვნესა ჯვარცმულმა, _ ერმა უგნურმა და უვიცმა უნებლიედ ისე აამაღლა, თორემ უბრალო მოკვდავს განა შეუძლია ყველას ცოდვები იტვირთოს?!
_ რაო, რაო?
_ ღმერთი არა ვარ, უბრალო კაცი ვარ, ჩარგაზ ვარსკვლავთმრიცხველი...
_ მაშ, ჩემი თხოვნა? _ დაიგმინა ნიკოლოსტრატემ.
_ რა თხოვნა, რის თხოვნა! _ იყვირა ხიომ, _ ვერ ხედავ, რომ მოგვაღორეს?!
_ ეს ქრისტე არ არის? _ მთლად დაიბნა ღენერლის მამა.
_ თან ვცნობდი, თან _ ვერა! თან ვცნობდი, თან _ ვერა! ხედავ, ვინ ყოფილა?
_ აი, თურმე ვინ გდებულა! _ გონზე მოვიდა ნიკოლოსტრატე, _ ამ შეფერთხილმა მოიგონა ჰელიოცენტრიზმი, არა?! ახლა გაჩვენებ სეირს!
_ წამოდი, მოძღვარო, ხალხს შევატყობინოთ! _ დაიბუხუნა დიაკვანმა.
გარეთ გამოვიდნენ ეკლესიის ღამეული სტუმრები, ჩირაღდნების ასანთებად გამოსული ვანიონი მოძებნეს და უბრძანეს, ყველასთვის ეცნობებინა, რომ ქორეპისკოპოსმა მოაღორათ, ჯვარზე ჩარგაზი გააკრა.
მთელ ქალაქს მოედო ეს ამბავი.
გაბრაზდა, განრისხდა, აბორგდა, აზვირთდა ხალხი.
_ ცრუ ღმერთი!
_ სკირგალიონეს ჩაწყობილია!
_ ჩარგაზი ყოფილა!
_ ჩავაქვავოთ!
_ დავწვათ!
ქალაქში ჩირაღდნიანი ლანდები დადიოდნენ.
ბრბოს ნიკოლოსტრატე და ხიო მეთაურობდნენ.
ფიცარნაგზე შემდგარი ვანიონი ასე ყვიროდა:
_ გაუმარჯოს დიდ ნიკოლოსტრატეს! ძირს სკირგალიონე სისხლისმსმელი!
_ გაუმარჯოს ნიკოლოსტრატეს! _ ისმოდა ყოველი მხრიდან.
ამ დროს ჩაფრებმა ღენტორის უშუალო ხელმძღვანელობით ვირთხების ჯოგს ნავთი გადაასხეს და ერთმა ქაჯმა ცეცხლიც მოუკიდა; აწრიპინდნენ მღრღნელები და მთელ ქალაქს მოედვნენ.
ხოლო ამბავთა მოედნის ხვრელიდან ამომავალ კვამლს რამდენჯერმე ამოჰყვა ადუღებული წყლის შხეფები, მაგრამ ისეთი ალიაქოთი იყო, ეს არავის გაუგია.
ტკბილად ჩაძინებულ ქორეპისკოპოსს გამოღვიძებოდა, ყვირილისათვის ყური დაეგდო და მიხვედრილიყო, რომ ცუდად იყო მისი საქმე, სულ ნიანგის ცრემლებს აღვარღვარებდა, თან ფოტინე კიკიმორს წყევლიდა, იმისი მოგონილი იყო ეს ყალბი დღესასწაული; მერე ფულის ტომარა აიღო, გაკაპასებულ-გაანჩხლებულ მეუღლეს ჩაარტყა თავში, სული გააფრთხობინა, ერთი-ორჯერ ყური დაადო მკერდზე, რომ დარწმუნდა, მკვდარიაო, თავისი ტომრიანად სარდაფში ჩაირბინა და ერთ დიდ ხის სკივრში დაიმალა.
ხოლო ვაი-უშველებელს თავისი ოქროს კარეტა გაემართვინებინა, ძვირფასეულობით აევსო, შიგ ჩამჯდარიყო, შვილი მოესვა გვერდით, დევ-ქაჯთა ამალა აეყოლიებინა და ჯოჯოხეთისაკენ მიერეკებოდა ცხენებს...
გამძვინვარებული ბრბო ეკლესიასთან მიიჭრა, კარი შეგლიჯა. გამოიყვანეს ჯვარცმული, ამბავთა მოედანზე ღრმა ორმო გათხარეს და შიგ ჩაარჭვეს ხის დიდი ჯვარი.
ნიკოლოსტრატე და ხიო ფიცარნაგზე ავიდნენ. ბრბო მათ სიტყვას მოელოდა და არ ესმოდა იქ მდებარე ხვრელიდან ამომავალი გუგუნი; რამდენიმე სახლში ხანძარი გაეჩინათ ცეცხლმოდებულ ვირთხებს _ ვერც ამას ხედადვნენ და არც იმას, თუ როგორ გაიწკრიალებდა ხოლმე სხვადასხვა ადგილებზე ოქროს მონეტა _ მთვარეები მოცვიოდა გაფხრეწილი ზეცის თავანიდან.
_ ძმებო, _ იყვირა ნიკოლოსტრატემ, _ უნდა დაიწვას ჰელიოცენტრისტი ჩარგაზი!
_ რატომ გვატყუებდა!
_ რას გვასულელებდა!
_ ჯვრის ირგვლივ ხის ნივთები მოაგროვეთ, _ დაიღრიალა ხიომ, ქორეპისკოპოსად გახდომის იმედი ჰქონდა. _ კარგად რომ აინთოს ცეცხლი!
უმალ შეასრულეს ბრძანება, ცხვრებივით იყვნენ.
მთხრობელი იუწყება, რომ ხის ნივთებში ის დიდრონი სკივრიც იყო, რომელშიც კონდრატე დაიმალა.
ვიღაცამ ნიკოლოსტრატეს ახალი ამბავი შეატყობინა და იმანაც იყვირა:
_ სკირგა და მისი შვილი ქასქანჯიელთან გაქცეულან, თორემ იმათაც დავწვავდი! შვილსაც არ დავინდობდი ჩვენი კეთილდღეობისათვის! ახლა სასწრაფოდ დაგმანეთ ქვესკნელში ჩასასვლელი ხვრელი!
ამ ბრძანების შესასრულებლად გაეშურნენ მოხალისენი.
_ რაკი ყველაფერი მზადა, _ იყვირა ნიკოლოსტრატემ, _ დააგზნეთ ცეცხლი!
ჯვრის ქვეშ ალი რომ აბრიალდა, ბრბოს სხვადასხვა ადგილებში ჩამდგარმა ხურსიმ, შერლომმა და პეპემ ყვირილი ატეხეს:
_ დედამიწის სასახლე იწვის!
_ ქალაქში ხანძარია, ხალხო!
_ ციდან მთვარეების წვიმა მოდის!
_ ურია ქეთარმა ათი ტომარა გაავსო!
გაიხედ-გამოიხედეს გამოფხიზლებულებმა მოქალაქეებმა და ყველაფერი მართლა ისე ხდებოდა, როგორც ყვიროდნენ.
უფრო მეტიც, ამ დროს ხვრელიდან რაღაცამ დაიფრუტუნა და ადუღებული წყალი შადრევნად აიჭრა მაღლა.
ვიღას ახსოვდა ჯვარცმული ჩარგაზი, ვინ სახლის გადასარჩენად წავიდა, ვინ ტომრების საშოვნელად, ბევრი ფული რომ აეკრიფათ.
მეამბოხეები ბრტყელტუჩათი მიიჭრნენ ხის ჯვართან, ხელ-ფეხიდან ლურსმნები ამოაძრეს ტანჯულ ოსტატს, ჩამოხსნეს და სირბილით დაეშვნენ მდინარის ჭალისკენ...
ცათა ქალაქში ფულების წვიმა ძლიერდებოდა.
წკრიალ-წკრიალით ცვიოდნენ ოქროს მონეტები სახურავებზე და ქვაფენილიან ქუჩებზე, ძვირფასი ლითონით იფარებოდა ცეცხლმოდებული სახლები და სასახლეები.
ადამიანები თავს ანებებდნენ ფულის მოგროვებას და საშველს ეძებდნენ.
მიწისქვეშა ხვრელი კი დიდდებოდა და იქიდან ადუღებულ წყალთან ერთად ამოდიოდა ცეცხლი და კვამლი, იფრქვეოდა გავარვარებული ლავა და ფარავდა ჭიანჭველებივით აფუსფუსებულ ცათაქალაქელებს.
საშველი არსად იყო.
განრისხებული ქვესკნელის, შუასკნელისა და ზესკნელის სტიქიონები შეერთებულიყვნენ _ გრუხუნებდნენ, ბრიალებდნენ, სტვენდნენ, წიოდნენ, წკრიალებდნენ, ქუხდნენ, ღმუოდნენ და მიწადვე მიაქცევდნენ მიწისგანვე შექმნილ ადამიანებს.
თხრობა მეთერთმეტე
აღელვებული შავი ზღვის ტალღებს `ნოეს კიდობანი~ მიაპობდა.
ხომალდში ოთხნი იყვნენ: პეპე, შერლომი, ხურსი და ჩარგაზი.
ვარსკვლავთმრიცხველისთვის მალამოები წაეცხოთ იარებზე, შეეხვიათ და მერე რაღაც ბალახის ნახარშით მოესულიერებინათ და პატიმრობისას აღმოჩენილ ახალ თეორიას ჰყვებოდა მისუსტებული ხმით:
თურმე, არც მზე ყოფილა სამყაროს ცენტრში...
უსასრულო სამყაროს დაუსაზღვრავ წიაღში ჩნდებიან, ვითარდებიან, ისპობიან და ისევ იბადებიან ათასგვარი ცთომილები; ისინი გარე უვლიან თავიანთ მზეებს, რომელნიც ისევე უთვალავია, როგორც ზღვისპირზე გამორიყული კენჭები.
თუმცაო, დასძინა ბოლოს ოსტატმა, შეიძლება ესეც მიახლოება იყოს სიმართლესთან...
ჭეშმარიტება ღამით ადევნებულ მთვარეს მიაგავს _ ახლოს გგონია, მაგრამ შორსააო.
შემდეგ პეპე და ხურსი საჭესთან დადგნენ, ხოლო შერლომი ჩაძინებული ჩარგაზის სადარაჯოდ დარჩა კაიუტაში.
ვარსკვლავთმრიცხველი ხედავდა სიზმარს:
ციურნი ეტლნი კაჟისა ლოდთა ჰგვანდეს და ჯმნულ იყვნენ მასკულავნი მათგან.
ლომს თავისი ადგილი დაეტოვებინა, კირჩხიბი გაესრისა მძლავრი ტორებით, გზად ტყუპებისთვის გამოეღადრა ყელი, რომელთაც დები კიკიმორების სახეები ჰქონდათ, და თვალებდათხრილ და რქამოტეხილ კუროს შეექცეოდა შემზარავი ღრიალით.
ამ ხმაზე შიშით თრთოდა ხუჭუჭბეწვიანი ვერძი, გაქცევა უნდოდა, მაგრამ დაბმული იყო.
ერთმანეთზე კუდებით გადაბმულ თევზებს საბელი გაწყვეტოდათ და ხმელეთზე ამოყრილებივით ღაფავდნენ სულს.
მერწყულს წყლის საქანელი გაწყვეტდა. ჭაში ჩავარდნილიყო სათლი და იქიდან ადუღებული წყალი, კვამლი და ცეცხლი ამოდიოდა.
თხა, რომელსაც ურია ქეთარის სახე ჰქონდა, ოქროს მონეტებში ჩაფლულიყო, ვირთაგვები მისულიყვნენ, ფულის გროვაზე დარბოდნენ და კენტავრს (იგი თვით ჩარგაზი იყო) ისარი ვერ ესროლა მათთვის, რადგან მშვილდი გატეხოდა.
ღრიანკალსაც დაეტოვებინა თავისი ადგილი, ქალწულთან მიპარულიყო, რომელსაც მთვარისას სახე ჰქონდა, და გესლავდა.
ხოლო წრის დასასრულს ვიღაცის უხილავ ხელს ეჭირა სასწორი, რომლის ცალ პინაზე მთავრისას ვერცხლისფერი ცრემლები გორავდა, ხოლო მეორეზე კი მთელი ცათა ქალაქი იყო გაშენებული თავისი მცხოვრელებიანად; და ის მხარე იხრებოდა ქვემოთ, რომელზეც ვიოლინოიანი ქალწულის კურცხლები იყო...
....ერთი თვის ნაოსნობის მერე ლტოლვილთა ხომალდი მიადგა ბაღის ტევრებითა და ტურფა ყვავილებით მოცული ვაჭართა ქალაქს, გულანშაროს, რომელსაც ხელმწიფე მელიქ-სუხრავი მართავდა.
გულანშაროელ ვაჭართა უხუცესის, ვინმე უსენის მეუღლეს, ფატმან ხათუნს, ვინც გაჭირვებაში ხელი გაუმართა ავთანდილს, უცხო მეხომადისაგან დიდ საფასურად შეეძინა ვიოლინოიანი ქალწული, უმშვენიერესი მთვარისა...
და იხილა ჩარგაზმა დაკარგული სატრფო.
ესეცა ოხჭანი, ანუ დასასრული ზღაპრისა.
....და გამოთხოვებამდე მთხრობელი თავის დასკვნას გვთავაზობს:
მართალია, ჩვენი სისტემა ჰელიოცენტრულია, ესე იგი, მზის გარშემო მოიქცევიან ცთომილები, მაგრამ დედამიწა ერთადერთი პლანეტაა, სადაც ადამიანი, მოაზროვნე არსება, ცხოვრობს; და რადგან სამყაროს ჩვენც დედამიწიდან აღვიქვამთ, ვაცნობიერებთ და ვიაზრებთ, გეოცენტრული შეხედულებაც არაა მცდარი.
ალბათ, ყველაზე სწორი ამ საპირისპირო კონცეფციების სინთეზია, რაც ჰელიოგეოცენტრიზმად სახელდებულა `ვეფხისტყაოსნის~ მკვლევართა მიერ და რაიც შოთა რუსთაველს უგუმანია (დიდ ჭეშმარიტებას ინტუიციით სწვდებიან გენიოსები) მეთორმეტე საუკუნეში. ამის საილუსტრაციოდ ქვემოთ დამოწმებული სტროფი გამოდგება:
აჰა, მმოწმობენ ვარსკვლავნი, შვიდნივე მემოწმებიან:
მზე, ოტარიდი, მუშთარი და ზუალ ჩემთვის ბნდებიან,
მთვარე, ასპიროზ, მარიხი მოვლენ და მოწმად მყვებიან.
მას გააგონენ, რანიცა ცეცხლნი უშრეტნი მდებიან.
ეგებ ესეც მიახლოებაა სიმართლესთანო, ფიქრობს მთხრობელი და ჩარგაზ ვარსკვლავთმრიცხველის ნათქვამი ახსენდება:
”ჭეშმარიტება ღამით ადევნებულ მთვარეს მიაგავს _ ახლოს გგონია, მაგრამ შორსაა”.
1986-1988 წწ.
